Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

शालग्रामस्तु गंडक्यां नर्मदायां महेश्वरः । उत्पद्यते स्वयंभूश्च तावेतौ नैव कृत्रिमौ

śālagrāmastu gaṃḍakyāṃ narmadāyāṃ maheśvaraḥ | utpadyate svayaṃbhūśca tāvetau naiva kṛtrimau

ഗണ്ഡകീ നദിയിൽ ശാലഗ്രാമം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; നർമദയിൽ മഹേശ്വരൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഇവ രണ്ടും സ്വയംഭൂ; മനുഷ്യകൃതമല്ല.

śālagrāmaḥŚālagrāma (stone/icon)
śālagrāmaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśālagrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
tuindeed; but
tu:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेष (particle: but/indeed)
gaṃḍakyāmin the Gaṇḍakī (river)
gaṃḍakyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootgaṃḍakī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
narmadāyāmin the Narmadā (river)
narmadāyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnarmadā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
maheśvaraḥMaheśvara (Śiva)
maheśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmaheśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (समनाधिकरण)
utpadyatearises; is produced
utpadyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootut-pad (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
svayaṃbhūḥself-manifest
svayaṃbhūḥ:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeAdjective
Rootsvayaṃ-bhū (प्रातिपदिक; स्वयं + भू)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (self-born)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
tauthose two
tau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम (those two)
etauthese two
etau:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम (these two)
nanot
na:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
evaindeed
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: indeed/only)
kṛtrimauartificial
kṛtrimau:
Karta (Subject complement/कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṛtrima (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (artificial)

Gālava (continuing narration)

Tirtha: Gaṇḍakī–Śālagrāma; Narmadā–Maheśvara

Type: kshetra

Scene: A split-scene: on one side the clear Gaṇḍakī with devotees lifting a dark, spiral-marked Śālagrāma; on the other the broad Narmadā with a radiant svayambhū Śiva-emblem emerging from riverbed, sages offering water and bilva.

Ś
Śālagrāma
G
Gaṇḍakī
N
Narmadā
M
Maheśvara

FAQs

Certain sacred manifestations are regarded as svayaṃbhū—self-revealed—inviting reverence for holy rivers and divine presence in nature.

Gaṇḍakī (for Śālagrāma) and Narmadā (for Maheśvara) are explicitly glorified as sacred manifestation sites.

No explicit rite is stated; the verse establishes the non-artificial, self-manifest sanctity of these worship-objects and rivers.