Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

एतस्मिन्नेव काले तु सांकृतिर्मुनिसत्तमः । गुप्तश्चक्रे ततस्तस्यां गर्तायां छन्नवर्ष्मकः । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं वृकेण च द्विजाः पुरा

etasminneva kāle tu sāṃkṛtirmunisattamaḥ | guptaścakre tatastasyāṃ gartāyāṃ channavarṣmakaḥ | yatra pūrvaṃ tapastaptaṃ vṛkeṇa ca dvijāḥ purā

അന്നേ സമയത്ത് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ സാംകൃതി തന്റെ ദേഹം മറച്ച് അവിടെയുള്ള കുഴിയിൽ ഗുപ്തനായി പാർത്തു—പൂർവകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണൻ വൃകൻ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച അതേ സ്ഥലത്ത്।

एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
कालेat the time
काले:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तुbut/then
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
सांकृतिःSāṃkṛti (sage)
सांकृतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसांकृति (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मुनिसत्तमःbest of sages
मुनिसत्तमः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां सत्तमः = best among sages)
गुप्तःhidden
गुप्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गुप्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP)
चक्रेhe did/made
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद् + तस्)
Formअव्यय; अपादान/क्रम (thereupon/from there)
तस्याम्in that
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
गर्तायाम्in a pit
गर्तायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगर्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
छन्नवर्ष्मकःwith body concealed/disguised
छन्नवर्ष्मकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootछन्न (कृदन्त; √छद्) + वर्ष्मन् (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (छन्नं वर्ष्म यस्य = whose body is covered/disguised)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Relative location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध-स्थानवाचक (relative adverb: where)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक (formerly/before)
तपःausterity/penance
तपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तप्तम्was performed
तप्तम्:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु) + क्त (PPP)
Formभूतकृदन्त (PPP); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग-सदृश (austerity was performed)
वृकेणby Vṛka
वृकेण:
Kartr-karana (Agent in passive sense/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
द्विजाःBrahmins
द्विजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन
पुराformerly
पुरा:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; भूतकालवाचक (formerly/once)

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa context; specific speaker not explicit in this snippet)

Type: cave

Scene: A forested tīrtha-zone with a concealed pit/cave; the sage Sāṃkṛti, body hidden, absorbed in tapas; subtle signs of sanctity—flowers, calm light—hinting at a prior ascetic legacy of Vṛka.

S
Sāṃkṛti (sage)
V
Vṛka (dvija)
T
tapas
G
garta (pit)

FAQs

Holy places retain the ‘memory’ of tapas; later sages draw protection and spiritual potency by practicing in sites sanctified by earlier austerities.

The narrative is anchored in the Hāṭakeśvara-kṣetra region within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Tapas (austerity) is the emphasized discipline; the verse recalls prior austerities at the same spot.