Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

तस्य सन्दर्शनार्थाय तीर्थयात्रापरायणः । तत्र मां दीनमालोक्य व्याधिग्रस्तं सुदुःखितम् । कश्चित्तत्राश्रयः प्राह तपस्वी कृपयान्वितः

Transliteration

tasya sandarśanārthāya tīrthayātrāparāyaṇaḥ | tatra māṃ dīnamālokya vyādhigrastaṃ suduḥkhitam | kaścittatrāśrayaḥ prāha tapasvī kṛpayānvitaḥ

Translation

ആ പുണ്യതീർത്ഥം ദർശിക്കുവാൻ തീർത്ഥയാത്രയിൽ പരായണനായി ഞാൻ അവിടെ എത്തി. അവിടെ എന്നെ ദീനനായി, രോഗബാധിതനായി, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി കണ്ടു, അവിടെ വസിക്കുന്ന കരുണാസമ്പന്നനായ ഒരു തപസ്വി എന്നോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘of him’

• सन्दर्शन-अर्थाय: for (his) दर्शन/seeing
• सन्दर्शन-अर्थाय: Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन-चतुर्थी)
• Type: Noun
• Root: सन्/सम्-दर्शन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सन्दर्शनस्य अर्थः); पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (4th/चतुर्थी), एकवचनम्; dative of purpose ‘for the sake of seeing’

• तीर्थ-यात्रा-परायणः: devoted to pilgrimage
• तीर्थ-यात्रा-परायणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘devoted to pilgrimage’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; object of आलोक्य

• दीनम्: wretched/poor
• दीनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifies माम्

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-लोक् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having seen/observed’

• व्याधि-ग्रस्तम्: afflicted by disease
• व्याधि-ग्रस्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक) + ग्रस्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (व्याधिना ग्रस्तः); पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifies माम्

• सु-दुःखितम्: very sorrowful
• सु-दुःखितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःखित (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अतिशयेन दुःखितः); पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifies माम्

• कश्चित्: someone
• कश्चित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अनिश्चित-सर्वनाम; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• तत्र-आश्रयः: a resident there
• तत्र-आश्रयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्र (अव्यय) + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (तत्र आश्रयः यस्य/तत्र आश्रयः); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘one residing there’

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आह्/अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘said/spoke’

• तपस्वी: ascetic
• तपस्वी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; apposition to कश्चित्

• कृपया: with compassion
• कृपया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; instrumental ‘with compassion’

• अन्वितः: endowed (with)
• अन्वितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्वि-इ (धातु) + क्त (कृदन्त) / अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; qualifies तपस्वी/कश्चित्

Speaker

Kārpaṭika (ascetic/pilgrim narrator)

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A weary pilgrim with visible skin affliction stands at the edge of a sacred precinct; a compassionate ascetic, matted-haired and serene, addresses him under a tree near a watercourse and shrine markers.

Characters & Entities

• Tapasvī (compassionate ascetic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In tīrtha traditions, grace often arrives through sādhus—compassionate guides who connect suffering people to Dharma and right practice.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The Nāgara-kṣetra pilgrimage setting is established; the exact tīrtha is named in the next verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription yet; it prepares for the ascetic’s instruction about the proper time and manner of snāna.