Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 58

Devanagari script

इन्द्र उवाच । भोभोः पार्थिव तुष्टोऽस्मि तपसाऽनेन सांप्रतम् । ब्रूहि यत्ते वरं दद्मि मनसा वांछितं सदा

Transliteration

indra uvāca | bhobhoḥ pārthiva tuṣṭo'smi tapasā'nena sāṃpratam | brūhi yatte varaṃ dadmi manasā vāṃchitaṃ sadā

Translation

ഇന്ദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ രാജാവേ! ഈ തപസ്സാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസന്നനാണ്. നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിത്യവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം പറയുക; അതു ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം.

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भोभोः: O! O!
• भोभोः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भो (अव्यय/सम्बोधन-निपात)
• Form: अव्यय (सम्बोधन-निपात) = vocative particle; द्विरुक्तिः (reduplicated call)

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Visheshya-bhava (Predicate adjective/विशेष्यभाव)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अहम्’ (अस्मि) इत्यस्य विशेषणम्

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• अनेन: with this
• अनेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘तपसा’ इत्यस्य विशेषणम् (with this)

• सांप्रतम्: now/at present
• सांप्रतम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण) = temporal adverb

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वरम्’ इत्यस्य विशेषणम् (which)

• ते: your
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन (genitive singular)

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दद्मि: I give
• दद्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, एकवचन

• मनसा: by mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; ‘वाञ्छितम्’ इत्यत्र साधन/हेतु-भावे (by mind/in thought)

• वाञ्छितम्: desired
• वाञ्छितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाञ्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (नित्यत्ववाचक क्रियाविशेषण)

Speaker

Indra

Visual Art Cues

Scene: Indra addresses the king directly, offering any desired boon; the king stands reverently, the moment poised between worldly power and spiritual aspiration.

Characters & Entities

• Indra
• Vāṇīvatsaraka (implied addressee)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity offered with purity bears fruit as divine favor; the gods respond by enabling dharmic aspirations.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The boon-dialogue occurs within the chapter’s tīrtha-māhātmya setting; the emphasis is on the sacred power of the locale’s tapas tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas is affirmed as the efficacious practice; no further ritual details are specified in this verse.