Previous Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 190

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मयज्ञावभृथयक्ष्म तीर्थोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम नवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye brahmayajñāvabhṛthayakṣma tīrthotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma navatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വരക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യാന്തർഗതമായി ‘ബ്രഹ്മയജ്ഞാവഭൃതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യക്ഷ്മതീർത്ഥോത്പത്തി മഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നൂറ്റിത്തൊണ്ണൂറ്റാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

itithus; so
iti:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrīskāṃdein the Śrī Skanda (Purāṇa)
śrīskāṃde:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-skanda (प्रातिपदिक; श्री + स्कन्द)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
ekāśītisāhasryāmin the eighty-one-thousand (collection)
ekāśītisāhasryām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootekāśīti-sāhasrī (प्रातिपदिक; एकाशीतिः + साहस्री)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); संख्याविशेषणम्
saṃhitāyāmin the Saṃhitā
saṃhitāyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
ṣaṣṭhein the sixth
ṣaṣṭhe:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular); क्रमवाचक-विशेषणम्
nāgarakhaṇḍein the Nāgara-khaṇḍa section
nāgarakhaṇḍe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnagara-khaṇḍa (प्रातिपदिक; नगर + खण्ड)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
hāṭakeśvarakṣetramāhātmyein the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
hāṭakeśvarakṣetramāhātmye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roothāṭaka-īśvara-kṣetra-māhātmya (प्रातिपदिक; हाटक + ईश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
brahmayajñāvabhṛthayakṣma(the topics) Brahma-yajña, Avabhṛtha, and Yakṣma
brahmayajñāvabhṛthayakṣma:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbrahma-yajña-avabhṛtha-yakṣma (प्रातिपदिक; ब्रह्म + यज्ञ + अवभृथ + यक्ष्म)
Formसमाहार-द्वन्द्वः (collective dvandva); प्रथमा/द्वितीया-एकवचनरूपेण शीर्षकाङ्गम् (title-member)
tīrthotpattimāhātmyavarṇanamthe description of the greatness of the origin of the tīrtha
tīrthotpattimāhātmyavarṇanam:
Karta (Title/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha-utpatti-māhātmya-varṇana (प्रातिपदिक; तीर्थ + उत्पत्ति + माहात्म्य + वर्णन)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular); शीर्षक-नाम (chapter title)
nāmanamed; called
nāma:
Sambandha (Naming marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (naming particle: “called”)
navatyuttaraśatatamaḥthe one hundred and ninetieth
navatyuttaraśatatamaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootnavati-uttara-śata-tama (प्रातिपदिक; नवति + उत्तर + शत + तम)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular); क्रमवाचकः (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)

Colophon / redactional marker (not a dialogue speaker)

Tirtha: Yakṣma-tīrtha (Avabhṛtha of Brahma-yajña)

Type: kund

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya setting implied by Sūta framework)

Scene: A manuscript-style colophon scene: sages and Sūta in a forest-āśrama, with a marginal vignette of a yajña-kuṇḍa and pilgrims bathing at a tīrtha labeled ‘Yakṣma’.

S
Skanda Mahāpurāṇa
N
Nāgara Khaṇḍa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
B
Brahma-yajña
A
Avabhṛtha
Y
Yakṣma-tīrtha

FAQs

As a colophon, it frames the passage as a tīrtha-māhātmya: sacred history is preserved to guide pilgrimage and dharmic practice.

Hāṭakeśvara-kṣetra and the Yakṣma-tīrtha whose origin and greatness are the chapter’s subject.

The title highlights the avabhṛtha (concluding bath) of the Brahma-yajña as the ritual context for the tīrtha’s origin narrative.