Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 161

Devanagari script

इति श्रीस्कांदेमहापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃdemahāpurāṇaekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye puṣpādityamāhātmyavarṇanaṃnāmaikaṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ എകാശീതി സഹസ്ര ശ്ലോകസംഹിതയുടെ ഷഷ്ഠ നാഗരഖണ്ഡത്തിൽ, ഹാടകേശ്വര-ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിലെ ‘പുഷ്പാദിത്യ-മാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റി അറുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Avyaya (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/closure particle)

• श्री-स्कान्दे-महा-पुराण-एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the Śrī Skanda Mahāpurāṇa of eighty-one thousand (verses)
• श्री-स्कान्दे-महा-पुराण-एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कान्द (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक) + एकाशीतिसाहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ग्रन्थाधिकरणे (locative: 'in the ...')

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal adjective)

• नागर-खण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागर-खण्डे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विभागाधिकरणे

• हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
• हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• पुष्पादित्य-माहात्म्य-वर्णनम्: the narration of the Māhātmya of Puṣpāditya
• पुष्पादित्य-माहात्म्य-वर्णनम्: Visheshya (Appositional/नाम)
• Type: Noun
• Root: पुष्पादित्य (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; अध्यायनामरूपेण (as title/apposition)

• नाम: named
• नाम: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक (title marker: 'called')

• एक-षष्टि-उत्तर-शततमः: the one-hundred-and-sixty-first
• एक-षष्टि-उत्तर-शततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + षष्टि (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शततम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal: 161st)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Narratorial colophon

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (chapter frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-style closing scene: scribes or reciters conclude a chapter titled Puṣpāditya-māhātmya within Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya; palm-leaf or paper folios, ink, and ritual reading setting.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Nāgarakhaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• Puṣpāditya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It functions as a textual seal, preserving the tradition’s structure and affirming the chapter’s focus on the site’s and deity’s greatness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, explicitly named as the setting of this Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a colophon giving chapter identification and placement.