Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

प्रायोपवेशनं कृत्वा ह्युपवासपरो नरः । यस्त्यजेन्मानवः प्राणान्न स भूयोऽभिजायते

prāyopaveśanaṃ kṛtvā hyupavāsaparo naraḥ | yastyajenmānavaḥ prāṇānna sa bhūyo'bhijāyate

പ്രായോപവേശനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഉപവാസനിഷ്ഠനായി പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് വീണ്ടും ജന്മമില്ല.

प्रायोपवेशनम्fasting unto death (sitting for death)
प्रायोपवेशनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राय-उपवेशन (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रायस्य उपवेशनम्)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतु-सूचक
उपवासपरःdevoted to fasting
उपवासपरः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउपवास-पर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (उपवासे परः = devoted to fasting)
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
त्यजेत्should abandon
त्यजेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मानवःa human
मानवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; संकेत-सर्वनाम (demonstrative)
भूयःagain
भूयः:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
अभिजायतेis born again
अभिजायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√जन् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Sūta (contextual continuity)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Scene: An ascetic devotee seated in a tīrtha precinct near a Śiva shrine, performing prāyopaveśana with calm gaze, prayer beads, and attendants offering water and bilva leaves; the atmosphere is serene and otherworldly.

P
Prāyopaveśana
U
Upavāsa

FAQs

A final, disciplined vow undertaken with religious intent is portrayed as a means to end rebirth.

The verse continues the same pilgrimage setting; it emphasizes the vow’s fruit rather than naming a new tīrtha.

Prāyopaveśana—undertaking a regulated fast culminating in relinquishing the body (presented here as a religious observance).