Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । मानुषैर्मोक्षमिच्छद्भिः सत्यमेतन्म योदितम्

tasmātsarvaprayatnena tatkṣetraṃ sevyameva hi | mānuṣairmokṣamicchadbhiḥ satyametanma yoditam

അതുകൊണ്ട് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെയും ആ ക്ഷേത്രത്തെ നിശ്ചയമായി സേവിക്കണം; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കായി—ഇത് ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ച സത്യം.

तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-एकवचनरूपेण हेत्वर्थे (ablative used adverbially)
सर्वप्रयत्नेनwith all effort
सर्वप्रयत्नेन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootसर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘सर्वः प्रयत्नः’ इति कर्मधारय
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम्)
क्षेत्रम्the sacred place
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
सेव्यम्to be served/attended
सेव्यम्:
Vidhi (Obligation/विधेय)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) → सेव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), विधेय ‘to be served’
एवindeed
एव:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis)
हिfor/indeed
हि:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात, हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for/indeed)
मानुषैःby humans
मानुषैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
मोक्षम्liberation
मोक्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
इच्छद्भिःdesiring
इच्छद्भिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइष् (धातु) → इच्छत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle)
सत्यम्true
सत्यम्:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विधेय-विशेषण
एतत्this
एतत्:
Karma/Pratipādya (That which is stated)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
उदितम्spoken
उदितम्:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicative/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootउद् + वद्/वच् (धातु) → उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), अर्थः ‘said/uttered’

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: Śiva’s emphatic instruction: ‘with every effort, serve that kṣetra’—a didactic moment with Devī listening attentively; pilgrims in the background performing sevā.

Ī
Īśvara (Śiva)
M
Mokṣa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

FAQs

Mokṣa-oriented life prioritizes contact with sanctified space: serving the supreme kṣetra is presented as a direct support for liberation.

The ‘tat-kṣetra’ refers to Hāṭakeśvara, previously identified as the best among the eight kṣetras.

Sevā of the kṣetra—i.e., devoted visitation, worship, and participation in its tīrtha practices (including snāna by context).