Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7
Devanagari script
नाऽहं शोचामि भूपाल मरणं स्वशरीरगम् । यथेमं वालकं दीनं क्षीरास्वादनलंपटम्
Transliteration
nā'haṃ śocāmi bhūpāla maraṇaṃ svaśarīragam | yathemaṃ vālakaṃ dīnaṃ kṣīrāsvādanalaṃpaṭam
Translation
ഹേ ഭൂപാലാ! എന്റെ ശരീരത്തിലേക്കെത്തുന്ന മരണത്തെ ഞാൻ അത്ര ശോകിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ഈ ദീന കുഞ്ഞ്—അസഹായൻ, പാലിന്റെ രുചിക്കായി ആകുലൻ—അവനെയോർത്ത് ഞാൻ കൂടുതലായി ദുഃഖിക്കുന്നു।
Word by Word
नnot
न:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
शोचामिgrieve
शोचामि:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशुच् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
भूपालO king
भूपाल:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक; भू + पाल)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास
मरणम्death
मरणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
स्वशरीरगम्that has come to my own body
स्वशरीरगम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व + शरीर + ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्वशरीरे गतम्) विशेषण (मरणम्)
यथाas (I grieve)
यथा:
Upamāna/Prakāra (Comparative)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (comparative particle: as/like)
इमम्this
इमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
वालकम्calf/young one
वालकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दीनम्wretched/poor
दीनम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वालकम्)
क्षीरmilk
क्षीर:
—
TypeNoun
Rootक्षीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद
आस्वादनtasting/enjoying
आस्वादन:
—
TypeNoun
Rootआ + स्वाद् (धातु) + ल्युट् (कृदन्त)
Formकृदन्त-नाम (action noun); नपुंसकलिङ्ग; समासमध्यपद
लंपटम्greedy/eager
लंपटम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootलंपट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वालकम्)
क्षीरास्वादनलंपटम्eager for tasting milk
क्षीरास्वादनलंपटम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षीर + आस्वादन + लंपट (प्रातिपदिक-समूह)
Formतत्पुरुष-समास (क्षीरस्य आस्वादने लंपटः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वालकम्)
Speaker
Mṛgī (the doe)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The doe, weakening, gestures toward her unseen fawn—describing its hunger for milk; her eyes soften with maternal love even as life fades; the king is struck with remorse.
Characters & Entities
B
bhūpāla (king)V
vālaka (fawn/calf)FAQs
Dharma values protection of dependents; harming a caregiver multiplies suffering and karmic weight.
Not specified in this verse; it functions within a tīrtha-glorifying narrative arc.
None in this verse.