Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

सूत उवाच । आनर्त्ताधिपतिर्भूपश्चमत्कार इति स्मृतः । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तस्तत्र हंतुं वने मृगान् । स ददर्श मृगीं दूरान्निश्चलांगीं तरोरधः । स्तनं सुताय यच्छंतीं विश्वस्तामकुतोभयाम्

sūta uvāca | ānarttādhipatirbhūpaścamatkāra iti smṛtaḥ | etasminnaṃtare prāptastatra haṃtuṃ vane mṛgān | sa dadarśa mṛgīṃ dūrānniścalāṃgīṃ taroradhaḥ | stanaṃ sutāya yacchaṃtīṃ viśvastāmakutobhayām

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആനർത്തത്തിന്റെ അധിപതിയായ ഒരു രാജാവ് ‘ചമത്കാര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അന്നേരം അവൻ വനത്തിൽ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടാൻ അവിടെ എത്തി. ദൂരത്തിൽ നിന്ന് അവൻ ഒരു മരത്തിന്റെ കീഴിൽ ഒരു മാൻപെണ്ണിനെ കണ്ടു—അംഗങ്ങൾ നിശ്ചലം, തന്റെ കുഞ്ഞിന് പാലൂട്ടി, വിശ്വാസത്തോടെ എല്ലായിടത്തും ഭയമില്ലാതെ।

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
आनर्त्ताधिपतिःthe ruler of Ānarta
आनर्त्ताधिपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआनर्त्त + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘lord of Ānarta’
भूपःking
भूपः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आनर्त्ताधिपतेः विशेषण/समनाधिकरण
चमत्कारःCamatkāra (name)
चमत्कारः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootचमत्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
इतिthus; as
इति:
Avyaya (Quotative/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
स्मृतःis known; is remembered
स्मृतः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/called’
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
अन्तरेin the meantime; interval
अन्तरे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
प्राप्तःhaving arrived
प्राप्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
हन्तुम्to kill
हन्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to kill’
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
मृगान्deer; wild animals
मृगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
मृगीम्a doe
मृगीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दूरात्from afar
दूरात्:
Avyaya (Source/Distance adjunct)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)
निश्चलाङ्गीम्with motionless limbs; still-bodied
निश्चलाङ्गीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिश्चल + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
तरोःof a tree
तरोः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अधःbelow; beneath
अधः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (spatial adverb)
स्तनम्breast; teat
स्तनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सुतायto (her) offspring
सुताय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
यच्छन्तीम्giving; offering
यच्छन्तीम्:
Kriya-visheshana (Participial predicate/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present Active Participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘giving’
विश्वस्ताम्trusting; unafraid
विश्वस्ताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्वस्त (प्रातिपदिक; √विश्-वास्)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
अकुतोभयाम्fearless from any side
अकुतोभयाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअकुतोभय (प्रातिपदिक: अ + कुतः + भय)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; नञ्-समास ‘having no fear from anywhere’

Sūta

Type: kshetra

Scene: King Camatkāra in hunting attire enters a quiet forest; under a tree a doe stands still, nursing her fawn without fear, bathed in dappled shade—an omen of sanctity.

S
Sūta
Ā
Ānarta
K
King Camatkāra
F
Forest
D
Doe (mṛgī)
F
Fawn (suta)

FAQs

The narrative contrasts royal hunting impulse with the serene fearlessness found near sanctified landscapes, setting the stage for moral awakening.

The Nāgarakhaṇḍa forest-tīrtha region where extraordinary calm and auspiciousness are observed in nature.

None; the verse introduces a storyline (king’s arrival and the doe’s fearlessness) that typically precedes later tīrtha instructions.