Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम् । समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्

taṃ niśamya munirbhūpaṃ duḥkhitaṃ sāśrulocanam | samānavyasanaḥ prāha tadarthaṃ sa punarbakam

കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ദുഃഖിച്ചിരുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, സമാന വ്യസനമുള്ള മുനി കാര്യം വ്യക്തമാക്കാൻ വീണ്ടും ആ ബകനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
निशम्यhaving heard/understood
निशम्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootशम्/श्रु (धातु) → निशम्य (क्त्वान्त/ल्यप्)
Formअव्यय, क्त्वान्त (Gerund/Absolutive)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
भूपम्the king
भूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
दुःखितम्sorrowful
दुःखितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
स-अश्रु-लोचनम्with tearful eyes
स-अश्रु-लोचनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह) + अश्रु (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः—‘अश्रूणि लोचने यस्य सः’
समान-व्यसनःsharing the same distress
समान-व्यसनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक) + व्यसन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारयः—‘समानं व्यसनं यस्य’/‘समानव्यसनः’
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
तदर्थम्for that purpose/for that reason
तदर्थम्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास, अव्यय (adverbial) — ‘तस्य अर्थे/तत्कारणात्’
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
बकम्Baka (the person)
बकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

Mārkaṇḍeya (the muni, by immediate narrative context)

Scene: The sage observes the king’s tear-filled eyes and leans forward to speak again toward the crane, indicating a three-way dialogue: king in grief, sage in compassion, crane as the key informant.

M
Mārkaṇḍeya
B
Bhūpati (king)
B
Baka (crane)

FAQs

Sages respond to suffering with instruction: shared vulnerability becomes compassion, and compassion becomes guidance toward dharma.

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

None explicitly; the verse signals further explanation and counsel.