Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 100

पादांगुष्ठेन च भवांस्तत्र कुंडं विधास्यति । सर्वतीर्थस्नान तुल्यं तत्र स्नानं च तद्दिने

pādāṃguṣṭhena ca bhavāṃstatra kuṃḍaṃ vidhāsyati | sarvatīrthasnāna tulyaṃ tatra snānaṃ ca taddine

നീ നിന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠംകൊണ്ട് അവിടെ ഒരു കുണ്ഡം നിർമ്മിക്കും. ആ ദിനത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് സർവതീർത്ഥസ്നാനത്തോട് തുല്യം.

पादाङ्गुष्ठेनwith the big toe (of the foot)
पादाङ्गुष्ठेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करण
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
भवान्you (sir)
भवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
कुण्डम्a pond/pit (kuṇḍa)
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
विधास्यतिwill make/construct
विधास्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धातु) उपसर्ग: वि-
Formलृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
सर्वतीर्थस्नानbathing at all sacred fords
सर्वतीर्थस्नान:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषसमास (सर्वेषां तीर्थानां स्नानम्), प्रथमा/द्वितीया एकवचन-रूप (stem used as first member with tulyaṃ)
तुल्यम्equal to
तुल्यम्:
Pradhana-visheshana (Predicate qualifier/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तत्on that
तत्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (दिने)
दिनेday
दिने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced; instruction addressed to a listener within the narrative)

Tirtha: Lohāṇā-kuṇḍa (kuṇḍa to be fashioned)

Type: kund

Listener: Pāṇḍava

Scene: A heroic Pāṇḍava presses the earth with his great toe; water springs forth forming a clear kuṇḍa. Pilgrims gather with folded hands as Skanda’s presence sanctifies the waters; the scene emphasizes emergence and consecration.

K
Kuṇḍa
T
Tīrtha
S
Snāna

FAQs

A sanctified place and time can concentrate the merit of many pilgrimages, making dharma accessible through a single focused act.

A kuṇḍa (sacred tank) established at the Lohāṇā locale is glorified as granting the fruit of all-tīrtha bathing.

Establish the kuṇḍa at the site and perform snāna there on the specified day; that bath is said to equal sarva-tīrtha-snāna.