Adhyaya 56
ഈ അധ്യായത്തിൽ നാരദൻ സംവാദരൂപത്തിൽ ക്ഷേത്രസ്ഥാപനപരമ്പരകളും ലിംഗമാഹാത്മ്യങ്ങളും അവയുടെ ആചാരവിധികളും വിവരിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിപ്രേരണയാൽ ബ്രഹ്മാവ് ആയിരം വർഷം ഘോരതപസ് ചെയ്തപ്പോൾ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായി വരം നൽകുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് മഹാപാപനാശകമായ ബ്രഹ്മസരസ് ഖനനം ചെയ്ത്, ശങ്കരൻ സാക്ഷാൽ സന്നിഹിതനാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന അതിന്റെ തീരത്ത് മഹാലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം, പിതൃകൾക്കുള്ള പിണ്ഡദാനം, യഥാശക്തി ദാനം, ഭക്തിപൂജ—പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികമാസത്തിൽ—നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; പുഷ്കര, കുരുക്ഷേത്ര, ഗംഗാതീർത്ഥങ്ങളോടു തുല്യഫലം എന്നും പറയുന്നു. അടുത്തതായി മോക്ഷലിംഗത്തിന്റെ മഹിമ—മോക്ഷേശ്വരനാമത്തിലുള്ള ശ്രേഷ്ഠലിംഗപ്രതിഷ്ഠയും, ദർഭാഗ്രം കൊണ്ട് കുഴിച്ച കൂപത്തിലേക്ക് ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ കമണ്ഡലുവഴി സരസ്വതിയെ കൊണ്ടുവന്ന് ജീവികളുടെ മോക്ഷഹിതത്തിനായി സ്ഥാപിച്ചതും വരുന്നു. കാർത്തിക ശുക്ല ചതുര്ദശിയിൽ ആ കൂപത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് എള്ളുപിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ചാൽ ‘മോക്ഷതീർത്ഥ’ ഫലം ലഭിക്കുകയും വംശത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രേതസ്ഥിതി വരാതിരിക്കുകയും ചെയ്യും എന്ന ഫലശ്രുതി പറയുന്നു. ജയാദിത്യകൂപ തീർത്ഥത്തിൽ ഗർഭേശ്വരാരാധന പുനഃപുനർഗർഭപ്രവേശം ഒഴിവാക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞ്, ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവണം തന്നെ പാവനവും ഫലപ്രദവുമെന്നു പ്രശംസിച്ച് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मेशं लिंगमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेयफलं भवेत्
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ ബ്രഹ്മേശം എന്ന പരമോത്തമ ലിംഗത്തെ പ്രസ്താവിക്കും; അതിന്റെ സ്മരണ മാത്രത്താൽ വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും.
Verse 2
एकदा तु पुरा पार्थ सृष्टि कामेन ब्रह्मणा । तपः सुचरितं घोरं सार्धवर्षसहस्रकम्
ഹേ പാർഥ, പുരാതനകാലത്ത് ഒരിക്കൽ സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ബ്രഹ്മാവ് ആയിരം വർഷത്തിലധികം ഘോരവും വിധിപൂർവകവുമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.
Verse 3
तपसा तेन सन्तुष्टः पार्वतीपतिशंकरः । वरमस्मै ततः प्रादाल्लोककर्त्रे स्ववांछितम्
ആ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ പാർവതീപതി ശങ്കരൻ ലോകകർത്താവായ അവനു അവൻ ആഗ്രഹിച്ച വരം അപ്പോൾ നൽകി।
Verse 4
ततो हृष्टः प्रमुदितः कृतकृत्यः पितामहः । ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं स्वयं लिंगं चकार ह
അതിനുശേഷം പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ഹർഷിതനും പ്രമുദിതനും കൃതകൃത്യനുമായി, ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം അറിഞ്ഞ് സ്വയം ലിംഗം നിർമ്മിച്ചു।
Verse 5
चखान च सरः पुण्यं नाम्ना ब्रह्मसरः शुभम । महीनगरकात्पूर्वे महापातकनाशनम्
അവൻ മഹീനഗരകത്തിന്റെ കിഴക്കായി ‘ബ്രഹ്മസരഃ’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള പുണ്യവും ശുഭവും ആയ ഒരു തടാകം കുഴിച്ചു; അത് മഹാപാതകനാശിനിയാണ്।
Verse 6
अस्य तीरे महालिंगं स्थापयामास वै विभुः । तत्र देवः स्वयं साक्षाद्विद्यते किल शंकरः
അതിന്റെയ തീരത്ത് ആ വിഭു മഹാലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അവിടെ ദേവൻ ശങ്കരൻ സ്വയം സാക്ഷാത് വിരാജിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।
Verse 7
पुष्करादधिकं तीर्थं ब्रह्मेशंनाम फाल्गुन । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या पिण्डदानं समाचरेत्
ഹേ ഫാൽഗുണാ! ‘ബ്രഹ്മേശ’ എന്ന ഈ തീർത്ഥം പുഷ്കരത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്. അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡദാനം ചെയ്യണം।
Verse 8
दानं चैव यथाशक्त्या कार्तिक्यां च विशेषतः । देवं प्रपूजयेद्भक्त्या ब्रह्मेशं हृष्टमानसः
മനുഷ്യൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം—പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തിക മാസത്തിൽ—ഹർഷിത മനസ്സോടെ ഭക്തിയോടെ ബ്രഹ്മേശ ദേവനെ പൂജിക്കണം।
Verse 9
पितरस्तस्य तुष्यंति यावदाभूतसंप्लवम् । पुष्करेषु च यत्पुण्यं कुरुक्षेत्रे रविग्रहे
അവന്റെ പിതൃകൾ മഹാപ്രളയം വരെയും തൃപ്തരായിരിക്കും। പുഷ്കരത്തിൽ ഉള്ള പുണ്യം, കൂടാതെ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ സൂര്യഗ്രഹണ സമയത്തെ പുണ്യം—
Verse 10
गंगादिपुण्यतीर्थेषु यत्फलं प्राप्यते नरैः । तत्फलं समवाप्नोति तीर्थस्यास्यावगाहनात्
ഗംഗാദി പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിൽ മനുഷ്യർ നേടുന്ന ഫലം ഏതായാലും, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।
Verse 11
मोक्षलिंगस्य माहात्म्यं शृणु पार्थ महाद्भुतम् । मया स्थानहितार्थं च समाराध्य महेश्वरम्
ഹേ പാർഥ, മോക്ഷലിംഗത്തിന്റെ അത്യദ്ഭുതമായ മഹാത്മ്യം കേൾക്കുക। ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ക്ഷേമാർത്ഥം ഞാൻ ഭക്തിയോടെ മഹേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു।
Verse 12
स्थापितं प्रवरं लिंगं नाम्ना मोक्षेश्वरं हरम् । दर्भाग्रेण ततः पार्थ कूपं खनितवानहम्
ഞാൻ ഹരൻ (ശിവൻ) ‘മോക്ഷേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു। തുടർന്ന്, ഹേ പാർഥ, ദർഭയുടെ അഗ്രംകൊണ്ട് ഞാൻ ഒരു കിണർ (കൂപം) ഖനിച്ചു।
Verse 13
प्रसाद्य लोककर्तारं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कमण्डलोर्ब्रह्मणश्च समानीता सरस्वती
ലോകസൃഷ്ടികർത്താവായ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ബ്രഹ്മന്റെ കമണ്ഡലുവിൽ നിന്നു സരസ്വതി പ്രकटമായി കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു।
Verse 14
कूपेऽस्मिन्मोक्षनाथस्य लोकानां प्रेतमुक्तये । कार्तिकस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दशी
മോക്ഷനാഥന്റെ ഈ കിണറ്റിൽ ജനങ്ങൾ പ്രേതാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നതിനായി, കാർത്തിക മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശി പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠമാണ്।
Verse 15
कूपे स्नात्वा नरस्तस्यां तिलपिण्डं समाचरेत् । प्रेतानुद्दिश्य नियतं मोक्षतीर्थफलं भवेत्
ആ കിണറ്റിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ വിധിപൂർവ്വം എള്ളുപിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം, പ്രേതരെ ഉദ്ദേശിച്ച്; നിശ്ചയമായും ഇതിൽ നിന്ന് മോക്ഷതീർത്ഥഫലം ലഭിക്കും।
Verse 16
कुले न जायते तस्य प्रेतः पार्थ न संशयः । प्रेता मोक्षं प्रगच्छन्ति तीर्थस्यास्य प्रभावतः
ഹേ പാർഥ, സംശയമില്ലാതെ അവന്റെ കുലത്തിൽ പ്രേതൻ ജനിക്കുകയില്ല; ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ പ്രേതരും മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 17
जयादित्यकूपवरे नरः स्नात्वा प्रयत्नतः । गर्भेश्वरं नमस्कृत्य न स गर्भेषु मज्जति
ശ്രേഷ്ഠമായ ജയാദിത്യകിണറ്റിൽ പരിശ്രമത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഗർഭേശ്വരനെ നമസ്കരിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും ഗർഭങ്ങളിൽ മുങ്ങുകയില്ല (പുനർജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല)।
Verse 18
इदं मया पार्थ तव प्रणीतं गुप्तस्य क्षेत्रस्य समासयोगात् । माहात्म्यमेतत्सकलं शृणोति यः स्याद्विशुद्धः किमु वच्मि भूयः
ഹേ പാർഥാ! ഗുപ്തമായ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥാസംഗ്രഹം ചേർത്തു ഞാൻ നിനക്കിത് അറിയിച്ചു. ഈ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നവൻ ശുദ്ധനാകുന്നു—ഇനിയും എന്തു പറയണം?
Verse 56
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखंडे कौमारिकाखंडे ब्रह्मेश्वरमोक्षेश्वर गर्भश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पंचाशत्तमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ പ്രഥമ മാഹേശ്വരഖണ്ഡത്തിലെ കൗമാരികാഖണ്ഡത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മേശ്വര-മോക്ഷേശ്വര-ഗർഭേശ്വര മഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.