Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान् । कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्

niṣkāraṇaṃ ca vāgdoṣānbuddhijāñchṛṇu tvaṃ ca yān | kāmātkrodhādbhayāccaiva lobhāddainyādanāryakāt

ഇപ്പോൾ ബുദ്ധി/മനസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന് കാരണമില്ലാതെ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന വാണിദോഷങ്ങളും കേൾക്കുക—കാമം, ക്രോധം, ഭയം, ലോഭം, ദൈന്യം, അനാര്യഭാവം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ളത്।

निष्कारणम्without cause
निष्कारणम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिष्कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (वाग्दोषान् इति कर्मविशेषणभावे)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
वाग्दोषान्faults of speech
वाग्दोषान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (वाचः दोषाः)
बुद्धिजान्born of the intellect
बुद्धिजान्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जन्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (बुद्धेः जाताः)
शृणुhear
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम/मध्यम-प्रयोगे; प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
यान्which (those)
यान्:
Karma (Object—relative/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम
कामात्from desire
कामात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
क्रोधात्from anger
क्रोधात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
भयात्from fear
भयात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (emphatic: indeed)
लोभात्from greed
लोभात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
दैन्यात्from wretchedness
दैन्यात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootदैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
अनार्यकात्from ignobility/uncouthness
अनार्यकात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootअनार्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced, Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)

Scene: Allegorical scene: a pilgrim at a shrine confronts personified kāma, krodha, bhaya, lobha, dainya, anāryatā as shadowy figures; the pilgrim steadies speech through prayer and restraint, light dispelling shadows.

FAQs

Speech becomes sinful when driven by inner poisons like desire, anger, fear, and greed; mastery begins by recognizing these roots.

No tīrtha is mentioned; the focus is moral psychology and dharmic restraint.

No ritual is stated; the ‘practice’ is guarding speech by removing its mental causes.