Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 104

स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं हि देहिनम् । नैषधं न तपो मंत्रा न मित्राणि न बांधवाः

svasthīkartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam | naiṣadhaṃ na tapo maṃtrā na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ

ദേഹിക്ക് നിശ്ചിതകാലം വന്നാൽ അവനെ സുഖസ്ഥനാക്കാൻ കഴിയില്ല—ഔഷധം കൊണ്ടോ, തപസ്സുകൊണ്ടോ, മന്ത്രങ്ങളാലോ, സുഹൃത്തുകളാലോ, ബന്ധുക്കളാലോ പോലും.

स्वस्थीकर्तुम्to make healthy
स्वस्थीकर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootस्वस्थी-√कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive); क्रियार्थक; 'to make well'
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
शक्नोतिis able
शक्नोति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√शक् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कालप्राप्तम्one reached by time (whose time has come)
कालप्राप्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + प्राप्त (कृदन्त; प्र-√आप् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; तत्पुरुष (कालेन प्राप्तम्)
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात; हेतौ/निश्चयार्थ particle)
देहिनम्an embodied being
देहिनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नैषधम्medicine/drug
नैषधम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनैषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (औषध/भेषज-समूहः)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
तपःausterity
तपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
मन्त्राःmantras
मन्त्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
मित्राणिfriends
मित्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
बान्धवाःrelatives
बान्धवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages

Scene: A poignant scene: a dying person on a cot; medicine bowl, mantra-reciter, ascetic, friends and relatives gathered—yet a subtle Kāla presence indicates inevitability; the mood is compassionate and sober.

FAQs

Destined death cannot be averted by worldly supports; therefore one should prioritize Dharma and inner realization without delay.

No specific Tīrtha is named in this verse; it functions as a general Purāṇic teaching within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

No direct rite is prescribed here; the verse negates reliance on medicine, tapas, and mantras as means to stop destined death.