Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 26
Devanagari script
नरकाणामधोभागे स्थितः कालाग्निसंज्ञकः । तदधो हट्टकश्चैव अनंतस्तदधः स्मृतः
Transliteration
narakāṇāmadhobhāge sthitaḥ kālāgnisaṃjñakaḥ | tadadho haṭṭakaścaiva anaṃtastadadhaḥ smṛtaḥ
Translation
നരകങ്ങളുടെ അധോഭാഗത്ത് ‘കാലാഗ്നി’ എന്ന ലോകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ താഴെ ‘ഹട്ടക’, അതിനും താഴെ ‘അനന്ത’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Word by Word
नरकाणाम्of the hells
नरकाणाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सम्बन्ध
अधोभागेin the lower region/part
अधोभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअधः (अव्यय) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण; अव्ययपूर्वपद-तत्पुरुषः
स्थितःsituated
स्थितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/स्थितिवाचक
कालाग्निसंज्ञकःnamed ‘Kālāgni’
कालाग्निसंज्ञकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; बहुपद-तत्पुरुषः (कालाग्निः इति संज्ञा यस्य)
तत्then/that
तत्:
Discourse/Reference (निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (निर्देश/सम्बन्ध), ‘then/that’
अधःbelow
अधः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/देशवाचक)
हट्टकःHaṭṭaka (name)
हट्टकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहट्टक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयार्थक)
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारणार्थक)
अनन्तःAnanta (name)
अनन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तत्that
तत्:
Discourse/Reference (निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (निर्देश)
अधःbelow
अधः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
स्मृतःis said/known as
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः ‘is said/remembered’ (finite sense)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A vertical cross-section of the cosmos: above, labeled hells; below them a blazing stratum ‘Kālāgni’; beneath, darker metallic realm ‘Haṭṭaka’; below that, the vast coiled presence of ‘Ananta’.
Characters & Entities
N
NarakaK
KālāgniH
HaṭṭakaA
AnantaFAQs
It maps purāṇic cosmic structure, underscoring the vastness and ordered hierarchy of realms shaped by karma.
None; this is cosmological description rather than tīrtha-māhātmya.
None in this verse.