Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 130

Devanagari script

द्वादशो भूर्भुवो भावी भुवः पुत्रो नमस्कृतः । नागराजः सुधर्मात्मा नाकपृष्ठः सनातनः

Transliteration

dvādaśo bhūrbhuvo bhāvī bhuvaḥ putro namaskṛtaḥ | nāgarājaḥ sudharmātmā nākapṛṣṭhaḥ sanātanaḥ

Translation

നീ ദ്വാദശാത്മാവ്; നീ ഭൂഃയും ഭുവഃയും; നീ ഭാവി, ഭവിഷ്യത്സ്വരൂപൻ. നീ ഭുവഃപുത്രൻ, നമസ്കാരാർഹൻ; നീ നാഗരാജൻ, സുദർമ്മസ്വഭാവൻ, നാകപൃഷ്ഠസ്ഥൻ, സനാതനൻ.

Word by Word

• द्वादशः: the twelfth
• द्वादशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)

• भूः: earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पृथ्वी/भूमि)

• भुवः: mid-region; atmosphere
• भुवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुवस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (अन्तरिक्ष/भुवर्लोक)

• भावी: future; destined to be
• भावी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक; √भू धातु से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• भुवः: of the mid-region
• भुवः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भुवस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (भुवर्लोकस्य)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नमस्कृतः: saluted; revered
• नमस्कृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नमस् + √कृ (धातु) (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• नागराजः: king of serpents
• नागराजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाग + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुधर्मात्मा: one whose nature is good dharma
• सुधर्मात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘सुधर्मा आत्मा यस्य सः’

• नाकपृष्ठः: heaven’s surface; the heavenly realm
• नाकपृष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाक + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सनातनः: eternal
• सनातनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Speaker

Viśvāmitra

Visual Art Cues

Scene: Skanda is praised as cosmic—standing upon a stylized three-tiered cosmos (earth, mid-region, heaven), with nāga-king symbolism and a celestial terrace (nākapṛṣṭha) behind him.

Characters & Entities

• Skanda
• Bhūḥ
• Bhuvaḥ
• Nāgarāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The hymn expands Skanda from a martial deity into a cosmic principle spanning worlds and time, grounding devotion in universal dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is cosmological praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it continues the aṣṭottaraśata-nāma for recitation.