Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

स्कंद उवाच । इत्यन्योन्यस्य शापेन मुने धर्मो नदोऽभवत् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान्

skaṃda uvāca | ityanyonyasya śāpena mune dharmo nado'bhavat | avimukte mahākṣetre khyāto dharmanado mahān

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! പരസ്പര ശാപങ്ങളാൽ ധർമ്മൻ നദിയായി. അവിമുക്ത മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ അവൻ ‘മഹാൻ ധർമ്മനദ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ।

स्कन्दःSkanda
स्कन्दः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (निगमन)
अन्योन्यस्यof each other
अन्योन्यस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) + अन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व ‘अन्योन्य’ = of each other
शापेनby the curse
शापेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
नदःa river
नदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अविमुक्तेin Avimukta
अविमुक्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; स्थानवाचक (Avimukta)
महाक्षेत्रेin the great sacred field
महाक्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय (महच्च तत् क्षेत्रम्)
ख्यातःrenowned/known
ख्यातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (धर्मनदः)
धर्मनदःthe Dharma-river
धर्मनदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + नद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य नदः)
महान्great
महान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (धर्मनदः)

Skanda

Tirtha: Dharmanadā

Type: river

Listener: O sage (muni)

Scene: Skanda as narrator (youthful divine commander) gestures toward a sacred stream within Kāśī; the river is personified as Dharma—serene, luminous—flowing past ghāṭas and liṅga shrines, with pilgrims offering water.

S
Skanda
A
Avimukta
K
Kāśī
D
Dharma
D
Dharmanadā (Dharma-nada)

FAQs

Even conflict and curse can be transmuted into sacred purpose within Kāśī—dharma becomes a living tīrtha that guides pilgrims toward purification.

Avimukta Mahākṣetra in Kāśī, specifically the Dharmanadā (Dharma-nada) river/tīrtha.

Not stated here; the verse identifies the tīrtha’s origin and fame, preparing for later merit (puṇya) descriptions.