Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 90

अरूपोपि सरूपाढ्यः स धात्रा नेत्रगीकृतः । तारयेद्यद्भवांभोधेः स्वजपासक्तमानसम् । ततस्तार इति ख्यातो यस्तं ब्रह्मा व्यलोकयत्

arūpopi sarūpāḍhyaḥ sa dhātrā netragīkṛtaḥ | tārayedyadbhavāṃbhodheḥ svajapāsaktamānasam | tatastāra iti khyāto yastaṃ brahmā vyalokayat

അവൻ അരൂപനായിട്ടും സർവ്വരൂപസമൃദ്ധൻ. ധാത്രാവ് അവനെ അന്തർദൃഷ്ടിയുടെ വിഷയമാക്കി; കാരണം സ്വജപത്തിൽ ആസക്തമായ മനസ്സിനെ അവൻ ഭവസാഗരത്തിൽ നിന്ന് കടത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘താര’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ—ബ്രഹ്മാവ് ദർശിച്ചവൻ.

arūpaḥformless
arūpaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Roota-rūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (न + रूप) = 'रूपरहितः'
apieven/also
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle), 'अपि' = 'even/also'
sarūpa-āḍhyaḥendowed with form/beauty
sarūpa-āḍhyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa-rūpa + āḍhya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—'सरूपः च आढ्यः' = 'रूपसम्पन्नः/समृद्धः'
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
dhātrāby the Creator (Dhātṛ/Brahmā)
dhātrā:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootdhātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देशे
netra-gī-kṛtaḥmade/placed in the eye(s)
netra-gī-kṛtaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnetra + gī + kṛ (कृ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'कृत'; तत्पुरुषः—'नेत्रे गी(=गि/गी-शब्दः) कृतः' = 'नेत्रे स्थापितः/नेत्रगतः'
tārayetmay he ferry across / save
tārayet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Roottṝ (तॄ धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense 'to cause to cross/save'
yatwhich/that (one)
yat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
bhava-ambhodheḥfrom the ocean of becoming (saṃsāra)
bhava-ambhodheḥ:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootbhava + ambhodhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुषः—'भवस्य अम्भोधिः' = 'संसारसागरः'
sva-japa-āsakta-mānasamwhose mind is attached to one’s own japa
sva-japa-āsakta-mānasam:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootsva + japa + āsakta + mānasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—'स्वजपे आसक्तं मानसं यस्य' (अर्थतः बहुव्रीह्यर्थ-विशेषण)
tataḥtherefore/then
tataḥ:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय, अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण; 'therefore/then'
tāraḥTāra (name)
tāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/इति-निपात
khyātaḥwas known/called
khyātaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootkhyā (ख्या धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि/भावे—'प्रसिद्धः'
yaḥwho
yaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक
tamhim/that
tam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vyalokayatlooked at/observed
vyalokayat:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + lok (लोक् धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; 'व्य-आ-लोकयत्'

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Pilgrimage-inquirer audience (ṛṣis/śaunaka-lineage typical frame)

Scene: Brahmā (Dhātṛ), lotus-born, seated in meditation, beholds within the heart a luminous, formless-yet-all-formed presence as a radiant syllable/seed-sound ‘Tāra’, depicted as a subtle boat of light carrying a japa-absorbed seeker across a dark ocean of becoming.

B
Brahmā (Dhātṛ)
T
Tāra (liberating sound/mantra)

FAQs

Devotion expressed as mantra-japa becomes a ferry across saṃsāra; the liberating principle is the Tāra sound.

The teaching belongs to Kāśī’s Māhātmya framework, where liberation is linked with the Tāra/Pranava tradition of Kāśī.

Japa (repetition/meditation on the saving mantra) with a mind absorbed in it.