Adhyaya 42

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः सर्वतीर्थानां वैभवं प्रवदाम्यहम् । सेतुमध्यनिविष्टानामनुक्तानां मुनीश्वराः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ! ഇനി ഞാൻ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളുടെ വൈഭവം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; സേതുവിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തിട്ടും ഇതുവരെ അനുക്തമായ തീർത്ഥങ്ങളുടേത്.

Verse 2

अस्ति तीर्थं महापुण्यं नाम्ना तु ऋणमोचनम् । ऋणानि त्रीणि नश्यंति नराणामत्र मज्जनात्

‘ഋണമോചന’ എന്ന പേരുള്ള മഹാപുണ്യ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. ഇവിടെ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യരുടെ മൂന്നു ഋണങ്ങളും നശിക്കുന്നു.

Verse 3

द्विजस्य जायमानस्य ऋणानि त्रीणि संति हि । ऋषीणां देवतानां च पितॄणां च द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ദ്വിജൻ ജനിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ മൂന്നു ഋണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു—ഋഷികളോടുള്ളത്, ദേവതകളോടുള്ളത്, പിതൃകളോടുള്ളത്.

Verse 4

ब्रह्मचर्याननुष्ठानादृषीणामृणवान्भवेत् । यज्ञादीनामकरणाद्देवानां च ऋणी भवेत्

ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കാതിരുന്നാൽ മനുഷ്യൻ ഋഷിമാരോടു കടപ്പെട്ടവനാകും. യജ്ഞാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ദേവന്മാരോടും കടപ്പെട്ടവനാകും.

Verse 5

पुत्रानुत्पादनाच्चैव पितृणामृणवान्भवेत् । विनापि ब्रह्मचर्येण विना यागं विना सुतम्

പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കാതിരുന്നാൽ മനുഷ്യൻ പിതൃഗണങ്ങളോടു കടപ്പെട്ടവനാകും. ബ്രഹ്മചര്യമില്ലാതെ, യാഗമില്ലാതെ, സന്താനമില്ലാതെ—കടബാധ്യത നിലനിൽക്കും.

Verse 6

ऋणमोक्षाभिधे तीर्थे स्नानमात्रेण मानवाः । ऋषिदेवपितॄणां तु ऋणेभ्यो मुक्तिमाप्नुयुः

‘ഋണമോക്ഷ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യർ ഋഷി, ദേവ, പിതൃ—ഇവർക്കുള്ള കടങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 7

ब्रह्मचर्येण यज्ञेन तथा पुत्रोद्भवेन च । नैव तुष्यन्ति ऋषयो देवाः पितृगणास्तथा

ബ്രഹ്മചര്യം, യജ്ഞം, പുത്രോത്പത്തി—ഇവകൊണ്ടുപോലും ഋഷികളും ദേവന്മാരും പിതൃഗണങ്ങളും ഈ തീർത്ഥമഹിമയാൽ ലഭിക്കുന്നത്ര തൃപ്തരാകുന്നില്ല.

Verse 8

ऋणमोक्षे यथा स्नानादतुलां तुष्टिमाप्नुयुः । किं चात्र मज्जनात्तीर्थे दरिद्रा अधमर्णिनः

‘ഋണമോക്ഷ’ത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവർക്കു അതുല്യമായ തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങിയാൽ—ദരിദ്രരും ചെറുതായ കടബാധ്യതയാൽ പീഡിതരുമായവരുടെ കാര്യത്തിൽ പിന്നെ എന്തു പറയണം!

Verse 9

मुक्ता ऋणेभ्यः सर्वेभ्यो धनिनः स्युर्न संशयः । यदत्र मज्जनात्पुंसामृणमुक्तिः प्रजायते

എല്ലാ തരത്തിലുള്ള കടങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തരായവർ സംശയമില്ലാതെ ധനികരും സമൃദ്ധരുമാകുന്നു; കാരണം ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ പുരുഷന്മാർക്ക് കടമോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 10

तस्मादुक्तमिदं तीर्थमृणमोचनसंज्ञया । अतोऽत्र ऋणिभिः सर्वैः स्नातव्यं तद्विमुक्तये

അതുകൊണ്ട് ഈ തീർത്ഥം ‘ഋണമോചന’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിനാൽ കടബാധിതരായ എല്ലാവരും മോചനത്തിനായി ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 11

एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । पांडवैः कृतमप्यत्र तीर्थमस्त्यपरं महत्

ഈ തീർത്ഥത്തിന് തുല്യമായ തീർത്ഥം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകുകയില്ല; കൂടാതെ ഇവിടെ പാണ്ഡവർ സ്ഥാപിച്ച മറ്റൊരു മഹാതീർത്ഥവും നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 12

यत्रेष्टं धर्मपुत्राद्यैः पांडवैः पंचभिः पुरा । तदेतत्तीर्थमुद्दिश्य भुक्तिमुक्ति फलप्रदम्

പുരാതനകാലത്ത് ധർമ്മപുത്രൻ മുതലായ അഞ്ചു പാണ്ഡവർ യജ്ഞം നടത്തിയ സ്ഥലമായ ആ തീർത്ഥം, സംकल्पത്തോടെ സേവിച്ചാൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും എന്ന ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 13

दशकोटिसहस्राणि तीर्थान्यनुत्तमानि हि । पंचपांडवतीर्थेस्मिन्सान्निध्यं कुर्वते सदा

ദശകോടി സഹസ്രങ്ങളായ അനുത്തമ തീർത്ഥങ്ങൾ സദാ ഈ പഞ്ച-പാണ്ഡവ തീർത്ഥത്തിൽ തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തുന്നു।

Verse 14

आदित्पा वसवो रुद्राः साध्याश्च समरुद्गणाः । पांडवानां महातीर्थे नित्यं सन्निहितास्तथा

ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, മരുৎഗണങ്ങളോടുകൂടി—പാണ്ഡവരുടെ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ നിത്യവും സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 15

अत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवांश्च तर्पयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्म लोके स पूज्यते

ഇവിടെ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവന്മാർക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിക്കുന്നവൻ, സർവ്വപാപവിമുക്തനായി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പൂജ്യനാകുന്നു.

Verse 16

अप्येकं भोजयेद्विप्रमेतत्तीर्थतटेऽमले । तेनासौ कर्मणा त्वत्र परत्रापि च मोदते

ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ നിർമല തീരത്ത് ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ, ആ കർമഫലത്താൽ അവൻ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 17

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वाप्यन्य एव वा । अस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा वियोनिं न प्रयाति वै

ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റാരെങ്കിലും—ഈ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവൻ നീചയോണിയിലേക്കു പോകുകയില്ല.

Verse 18

पांडवानां महातीर्थे पुण्ययोगेषु यो नरः । स्नायात्स मनुज श्रेष्ठो नरकं नैव पश्यति

പുണ്യയോഗങ്ങളിൽ (പവിത്ര അവസരങ്ങളിൽ) പാണ്ഡവരുടെ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനായി, നരകം ഒരിക്കലും കാണുകയില്ല.

Verse 19

पांडवानां महातीर्थं सायं प्रातश्च यः स्मरेत् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु गंगादिषु न संशयः

സന്ധ്യയും പ്രഭാതവും പാണ്ഡവന്മാരുടെ മഹാതീർത്ഥം സ്മരിക്കുന്നവൻ ഗംഗാദി സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവനായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 20

इंद्रादिदेवता भिश्च यत्रेष्टं दैत्यशांतये । तदन्यद्देवतीर्थाख्यं विद्यते गंधमादने

ദൈത്യശാന്തിക്കായി ഇന്ദ്രാദി ദേവതകൾ ഇഷ്ടി/ആരാധന നടത്തിയ സ്ഥലത്ത്, ഗന്ധമാദനത്തിൽ ‘ദേവതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു തീർത്ഥം നിലനില്ക്കുന്നു।

Verse 21

देवतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापविमोचितः । प्राप्नुयादक्षयांल्लोकान्सर्व कामसमन्वितान्

ദേവതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞ അക്ഷയ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 22

जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रिया वा पुरुषेण वा । कृतं तद्देवकुंडेस्मिन्स्नानात्सद्यो विनश्यति

ജന്മം മുതൽ സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ചെയ്ത ഏതു പാപവും ഈ ദേവകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു।

Verse 23

यथा सुराणां सर्वेषा मादिर्वै मधुसूदनः । तथादिः सर्वतीर्थानां देवकुंडमनुत्तमम्

എല്ലാ ദേവന്മാരിലും മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) ആദിയായിരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അനുത്തമമായ ദേവകുണ്ഡം തന്നെയാണ് അഗ്രഗണ്യം।

Verse 24

यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते । यस्त्वेको देवकुंडेस्मिन्कदाचित्स्नान माचरेत्

ആരെങ്കിലും പൂർണ്ണ നൂറുവർഷം അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ ഈ ദേവകുണ്ഡത്തിൽ ഒരിക്കൽ പോലും സ്നാനം ചെയ്താലും—

Verse 25

सममेव तयोः पुण्यं नात्र संदेहकारणम् । दुर्लभं देवतीर्थेस्मिन्दानं वासश्च दुर्लभः

അവരിരുവരുടെയും പുണ്യം തുല്യമാണ്—ഇവിടെ സംശയത്തിന് കാരണമില്ല. ഈ ദേവതീർത്ഥത്തിൽ ദാനം ദുർലഭം; അവിടെ വാസവും ദുർലഭം.

Verse 26

देवतीर्थाभिगमनं स्नानं चाप्य तिदुर्लभम् । देवतीर्थं समासाद्य देवर्षिपितृसेवितम्

ദേവതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുന്നതും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും അത്യന്തം ദുർലഭം. ദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ, പിതൃകൾ സേവിക്കുന്ന ആ ദേവതീർത്ഥത്തെ പ്രാപിച്ച്,

Verse 27

अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति । द्विदिनं त्रिदिनं चापि पंच वाथ षडेव वा

അവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിച്ച് വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—രണ്ട് ദിവസം, മൂന്ന് ദിവസം, അഞ്ചോ ആറോ ദിവസം താമസിച്ചാലും.

Verse 28

उषित्वा देवकुंडस्थतीरे नरकनाशने । न मातृयोनिमाप्नोति सिद्धिं चाप्नोत्यनुत्तमाम्

നരകനാശകമായ ദേവകുണ്ഡത്തിന്റെ തീരത്ത് വസിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും മാതൃയോണിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല; അനുത്തമ സിദ്ധി പ്രാപിക്കും.

Verse 29

त्रिरात्रस्नानतो ह्यत्र वाजपेयफलं भवेत् । देवतीर्थस्मृतेः सद्यः पापेभ्यो मुच्यते नरः

ഇവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ സ്നാനം ചെയ്താൽ വാജപേയ യാഗഫലം ലഭിക്കും. ദേവതീർത്ഥത്തെ വെറും സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യൻ ഉടൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 30

अर्चयित्वा पितॄन्देवानेतत्तीर्थतटे नरः । सर्वकामसमृद्धिः स्यात्सर्वयज्ञफलं लभेत्

ഈ തീർത്ഥതീരത്ത് മനുഷ്യൻ പിതൃകളെയും ദേവന്മാരെയും ആരാധിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും സമൃദ്ധി ലഭിക്കുകയും എല്ലാ യാഗഫലവും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 31

एतत्तीर्थसमं पुण्यं न भूतं न भविष्यति । तस्मादवश्यं स्नातव्यं देवतीर्थे मुमुक्षुभिः

ഈ തീർത്ഥത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. അതിനാൽ മോക്ഷാർത്ഥികൾ ദേവതീർത്ഥത്തിൽ നിർബന്ധമായി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 32

ऐहिकामुष्मिकफलप्राप्तिकामैश्च मानवैः । देवतीर्थस्य माहात्म्यं संक्षिप्य कथितं द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇഹലോക-പരലോക ഫലങ്ങൾ നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കായി ദേവതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഇവിടെ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 33

विस्तरेणास्य माहात्म्यं मया वक्तुं न पार्य्यते । सुग्रीवतीर्थं वक्ष्यामि रामसेतौ विमुक्तिदे

ഇതിന്റെ മഹാത്മ്യം വിശദമായി പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. ഇനി ഞാൻ രാമസേതുവിലെ വിമുക്തിദായകമായ സുഗ്രീവതീർത്ഥത്തെ വിവരിക്കും.

Verse 34

अत्र स्नात्वा नरो भक्त्या सूर्यलोकं समश्नुते । सुग्रीवतीर्थे स्नानेन हयमेधफलं भवेत्

ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സൂര്യലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. സുഗ്രീവതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 35

ब्रह्महत्यादि पापानां निष्कृतिश्चापि जायते । सुग्रीवतीर्थगमनाद्गोसहस्रफलं लभेत्

ബ്രഹ്മഹത്യ മുതലായ പാപങ്ങൾക്കും പ്രായശ്ചിത്തം ഉണ്ടാകുന്നു. സുഗ്രീവതീർത്ഥത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചാൽ ആയിരം ഗോദാനത്തിന്റെ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.

Verse 36

स्मरणात्तस्य वेदानां पारायणफलं लभेत् । दिनोपवासमात्रेण तस्य तीर्थस्य तीरतः

ആ തീർത്ഥത്തെ സ്മരിച്ചാൽ മാത്രം വേദപാരായണഫലം ലഭിക്കുന്നു. അതുപോലെ ആ പുണ്യതീർത്ഥത്തിന്റെ തീരത്ത് ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉപവസിച്ചാലും അതേ പുണ്യം ലഭിക്കും.

Verse 37

महापात कनाशः स्यात्प्रायश्चित्तं विना द्विजाः । तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवांश्च तर्पयेत्

ഓ ദ്വിജന്മാരേ! പ്രത്യേക പ്രായശ്ചിത്തമില്ലാതെയും മഹാപാതകങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. അവിടെ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്യുമ്പോൾ പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം ചെയ്യണം.

Verse 39

आप्तोर्यामस्य यज्ञस्य फलमष्टगुणं भवेत् । सुग्रीवतीर्थस्नानेन नरमेधफलं लभेत

ആപ്തോര്യാമ യാഗഫലം എട്ടിരട്ടിയാകും. സുഗ്രീവതീർത്ഥസ്നാനം ചെയ്താൽ നരമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 40

सुग्रीवतीर्थमा हात्म्यमेवं वः कथितं द्विजाः । वैभवं नलतीर्थस्य त्विदानीं प्रब्रवीमि वः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിങ്ങളോടു സുഗ്രീവതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പറഞ്ഞു. ഇനി നലതീർത്ഥത്തിന്റെ ദിവ്യ വൈഭവം നിങ്ങളോടു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 41

नलतीर्थे नरः स्नानात्स्वर्गलोकं समश्नुते । नलतीर्थे सकृत्सनानात्सर्वपापाविमोचितः

നലതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ ഒരിക്കൽ സ്നാനം മാത്രത്താൽ തന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 42

अग्निष्टोमातिरात्रादिफलमाप्नोत्यनुत्तमम् । त्रिरात्रमुषितस्तस्मिंस्तर्पयन्पितृदेवताः

അഗ്നിഷ്ടോമം, അതിരാത്രം മുതലായ യാഗങ്ങളുടെ അനുത്തമ ഫലം അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ മൂന്നു രാത്രികൾ താമസിച്ച് പിതൃകൾക്കും ദേവതകൾക്കും തർപ്പണം ചെയ്താൽ (ആ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു).

Verse 43

सूर्यवद्भासते विप्रा वाजिमेधफलं लभेत् । नीलतीर्थं प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഇത് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഇനി മഹാപാതകനാശകമായ നീലതീർത്ഥത്തെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 44

अग्निपुत्रेण नीलेन कृतं सेतौ विमुक्तिदम् । नीलतीर्थे नरः स्नानात्सर्वपापविमोचितः

അഗ്നിപുത്രനായ നീലൻ സേതുവിൽ ഇത് നിർമ്മിച്ചു; ഇത് മോക്ഷദായകം. നീലതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 45

बहुवर्ण्यस्य यागस्य फलं शतगुणं लभेत् । नीलतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वा भीष्टप्रदायिनि

വളരെ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട യാഗത്തിന്റെ ഫലം നൂറിരട്ടിയായി ലഭിക്കും. സർവാഭീഷ്ടപ്രദായിനിയായ നീലതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കും.

Verse 46

अग्निलोकमवाप्नोति सर्वकामसमृद्धिमान् । गवाक्षेण कृतं तीर्थं गंधमादनपर्वते

അവൻ അഗ്നിലോകം പ്രാപിക്കുകയും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും സമൃദ്ധിയാൽ സമ്പന്നനാകുകയും ചെയ്യും. ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ ഗവാക്ഷൻ സ്ഥാപിച്ച ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്.

Verse 47

विद्यते स्नानमात्रेण नरकं नैव याति सः । अगदेन कृतं तीर्थमस्ति सेतौ विमुक्तिदे

സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല. സേതുവിൽ അഗദൻ സ്ഥാപിച്ച, വിമുക്തി നൽകുന്ന ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്.

Verse 48

अत्र स्नानेन मनुजो देवेंद्रत्वं समश्नुते । गजेन गवयेनात्र शरभेण महौजसा

ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഗജൻ, ഗവയൻ, മഹാതേജസ്സുള്ള ശരഭൻ (തീർത്ഥങ്ങൾ) സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 49

कुमुदेन हरेणापि पनसेन बलीयसा । कृतानि यानि तीर्थानि तथाऽन्यैः सर्ववानरैः

കുമുദൻ, ഹരൻ, ബലവാനായ പനസൻ, അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ വാനരവീരന്മാർ സ്ഥാപിച്ച എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അത്യന്തം പവിത്രങ്ങളാണ്.

Verse 50

रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । तेषु तीर्थेषु यः स्नाति सोऽमृतत्वं समश्नुते

മഹാപുണ്യമായ രാമസേതുവിലും ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലും—ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ അമൃതത്വം അഥവാ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 51

विभीषणकृतं तीर्थमस्ति पापविमोचनम् । महादुःखप्रशमनं महारोगनिबर्हणम्

വിഭീഷണൻ സ്ഥാപിച്ച ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് പാപവിമോചനം നൽകുന്നു, മഹാദുഃഖം ശമിപ്പിക്കുന്നു, ഭീകരരോഗങ്ങളെ നീക്കുന്നു.

Verse 52

महापातकसंघानामनलोपममुत्तमम् । कुंभीपाकादिनरकक्लेशनाशनकारणम्

ഇത് മഹാപാതകസമൂഹങ്ങൾക്ക് അഗ്നിസമമായ പരമോത്തമം; കുംഭീപാകാദി നരകങ്ങളിലെ ക്ലേശങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന കാരണമാകുന്നു.

Verse 53

दुःस्वप्र नाशनं धन्यं महादारिद्र्यबाधनम् । तत्र यो मनुजः स्नायात्तस्य नास्तीह पातकम्

ഈ ധന്യ തീർത്ഥം ദുഷ്സ്വപ്നങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും മഹാദാരിദ്ര്യത്തെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവന് ഈ ജീവിതത്തിൽ പാതകം ശേഷിക്കുകയില്ല.

Verse 54

स वैकुंठमवाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जितम् । विभीषणस्य सचिवैः कृतं तीर्थचतुष्टयम्

അവൻ പുനരാവർത്തി (പുനർജന്മം) ഇല്ലാത്ത വൈകുണ്ഠം പ്രാപിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ മന്ത്രിമാർ നാലു തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഈ സമുച്ചയം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 55

तत्र स्नानेन मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते । सरयूश्च नदी विप्रा गंधमादनपर्वते

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു. ഹേ വിപ്രേ, ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തിൽ സരയൂ നദിയും നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 56

रामनाथं महादेवं सेवितुं वर्तते सदा । तत्र स्नात्वा नराः सर्वे सर्वपातकवर्जिताः

രാമനാഥ മഹാദേവൻ അവിടെ നിത്യവും സേവ്യനായി വിരാജിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തവർ എല്ലാവരും സർവ്വപാതകങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തരാകുന്നു.

Verse 57

सर्वयज्ञतपस्तीर्थसेवाफलमवाप्नुयुः । दशकोटिसहस्राणि तीर्थानि द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ സർവ്വയജ്ഞ-തപസ്-തീർത്ഥസേവയുടെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണരേ, ഇവിടെ ദശകോടി സഹസ്ര തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 58

वसंत्यस्मिन्महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । गंगाद्याः सरितः सर्वास्तथा वै सप्तसागराः

ഈ മഹാപുണ്യ ഗന്ധമാദനപർവ്വതത്തിൽ ഗംഗ മുതലായ എല്ലാ നദികളും വസിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ സത്യമായി ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളും.

Verse 59

ऋष्याश्रमाणि पुण्यानि तथा पुण्यवनानि च । अनुत्तमानि क्षेत्राणि हीरशंकरयोस्तथा

അവിടെ ഋഷിമാരുടെ പുണ്യാശ്രമങ്ങളും പുണ്യവനങ്ങളും ഉണ്ട്. ഹീരയും ശങ്കരനും ബന്ധപ്പെട്ട അനുത്തമ ക്ഷേത്രങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.

Verse 60

सान्निध्यं कुर्वते नित्यं गन्धमादनपर्वते । उपवीतांतरं तीर्थं प्रोक्तवांश्चतुराननः

ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ ഭഗവാൻ നിത്യവും തന്റെ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തുന്നു. ‘ഉപവീതാന്തര’ എന്ന തീർത്ഥം ചതുരാനന ബ്രഹ്മാവാൽ പ്രസ്താവിതമാണ്.

Verse 61

त्रयस्त्रिंशत्कोट्योऽत्र देवाः पितृगणैः सह । सर्वैश्च मुनिभिः सार्द्धं यक्षैः सिद्धैश्च किन्नरैः । वसंति सेतौ देवस्य रामच न्द्रस्य चाज्ञया

ഇവിടെ ത്രയസ്ത്രിംശത്കോടി ദേവന്മാർ പിതൃഗണങ്ങളോടുകൂടെ വസിക്കുന്നു; സർവ്വ മുനികളോടും, യക്ഷന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരോടും കൂടി—ദിവ്യനായ രാമചന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവർ സേതുവിൽ പാർക്കുന്നു.

Verse 62

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तं द्विजश्रेष्ठा तीर्थानां वैभवं मया

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇപ്രകാരം ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങളുടെ വൈഭവം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 63

इदं पठन्वा शृण्वन्वा दुःखसंघाद्विमुच्यते । कैवल्यं च समाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जितम्

ഇത് പാരായണം ചെയ്‌താലും ശ്രവിച്ചാലും ദുഃഖസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും; പിന്നെ പുനരാവർത്തനരഹിതമായ കൈവല്യം (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കും.