Adhyaya 37

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भोभोस्तपोधनाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । यावद्रामधनुष्कोटिचक्रतीर्थमुखानि वः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ തപോധനന്മാരേ, നൈമിഷാരണ്യവാസികളേ; രാമന്റെ ധനുഷ്കോടിയും ചക്രതീർത്ഥവും മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന വിവരണങ്ങൾ ഇതുവരെ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 2

चतुर्विंशतितीर्थानि कथितानि मयाधुना । इतोऽन्यदद्भुतं यूयं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇരുപത്തിനാലു തീർത്ഥങ്ങളെ വിവരിച്ചു. ഇതിന് അപ്പുറം നിങ്ങൾ വീണ്ടും ഏതു അത്ഭുതം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?

Verse 3

मुनय ऊचुः । क्षीरकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे मुने । यत्समीपे त्वया चक्रतीर्थमित्युदितं पुरा

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ക്ഷീരകുണ്ഡത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ഞങ്ങൾ ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിന്റെ സമീപത്ത് നിങ്ങൾ മുമ്പ് ‘ചക്രതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരുന്നു।

Verse 4

क्षीरकुंडं च तत्कुत्र कीदृशं तस्य वैभवम् । क्षीरकुण्डमिति ख्यातिः कथं वास्य समागता

ആ ക്ഷീരകുണ്ഡം എവിടെയാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്? അതിന്റെ വൈഭവം എങ്ങനെയാണ്? ‘ക്ഷീരകുണ്ഡം’ എന്ന പേരിൽ അതിന് ഖ്യാതി എങ്ങനെ ലഭിച്ചു?

Verse 5

एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । ब्रवीमि मुनयः सर्वे शृणुध्वं सुसमाहिताः

ശ്രദ്ധയുള്ള ഞങ്ങൾക്കായി ഇത് വിശദമായി പറയേണ്ടതാണ്. ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പറയുന്നു; ഹേ മുനിമാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഏകാഗ്രചിത്തരായി കേൾക്കുക।

Verse 6

देवीपुरान्महापुण्यात्प्रतीच्यां दिश्यदूरतः । फुल्लग्राममिति ख्यातं स्थानमस्ति महत्तरम्

മഹാപുണ്യമായ ദേവീപുരത്തിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുദിശയിൽ അതിദൂരമല്ലാതെ ‘ഫുല്ലഗ്രാമം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ മഹത്തായൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്।

Verse 7

यत आरभ्य रामेण सेतुबन्धो महार्णवे । तद्धि पुण्यतमं क्षेत्रं फुल्लग्रामाभिधं पुरम्

ആ സ്ഥലത്തിൽ നിന്നുതന്നെ രാമൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ സേതുബന്ധനം ആരംഭിച്ചു; അതുതന്നെ ‘ഫുല്ലഗ്രാമം’ എന്ന നാമമുള്ള നഗരം പരമപുണ്യക്ഷേത്രമാണ്।

Verse 8

क्षीरकुण्डं तु तत्रैव महापातकनाशनम् । दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाच्चापि मोक्षदम्

അവിടെയുതന്നെ ‘ക്ഷീരകുണ്ഡം’ എന്ന പുണ്യതീർത്ഥമുണ്ട്; അത് മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ദർശനം, സ്പർശം, ധ്യാനം, കീർത്തനം എന്നിവകൊണ്ടും മോക്ഷം നൽകുന്നു.

Verse 9

तस्य तीर्थस्य पुण्यस्य क्षीरकुण्डमिति प्रथाम् । भवतां सादरं वक्ष्ये शृणुध्वं श्रद्धया सह

ആ പുണ്യതീർത്ഥത്തിന്റെ ‘ക്ഷീരകുണ്ഡം’ എന്ന പ്രസിദ്ധമായ കഥ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ആദരത്തോടെ പറയുന്നു. നിങ്ങൾ വിശ്വാസത്തോടുകൂടെ ശ്രവിക്കൂ.

Verse 10

पुरा हि मुद्गलोनाम मुनिर्वेदोक्तमार्गकृत् । दक्षिणांबुनिधेस्तीरे फुल्लग्रामेतिपावने

പുരാതനകാലത്ത് മുദ്ഗലൻ എന്ന മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം വേദോക്ത മാർഗം അനുസരിച്ചവൻ. ദക്ഷിണ സമുദ്രതീരത്തിലെ ‘ഫുള്ളഗ്രാമം’ എന്ന പാവനസ്ഥാനത്ത് അദ്ദേഹം വസിച്ചു.

Verse 11

नारायणप्रीतिकरम करोद्यज्ञमुत्तमम् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा यागेन परितोषितः

അദ്ദേഹം നാരായണനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്ന ഉത്തമ യജ്ഞം നടത്തി. ആ യാഗംകൊണ്ട് വിഷ്ണു ഹൃദയത്തിൽ പ്രസന്നനായി പൂർണ്ണമായി തൃപ്തനായി.

Verse 12

प्रादुर्बभूव पुरतो यज्ञवाटे द्विजोत्तमाः । तं दृष्ट्वा मुद्गलो विष्णुं लक्ष्मीशोभितविग्रहम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, യജ്ഞവാടത്തിൽ ഹരി സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി. ലക്ഷ്മീശോഭയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണുവിന്റെ ആ രൂപം കണ്ടു മുദ്ഗലൻ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 13

कालमेघतनुं कांत्या पीतांबरविराजितम् । विनतानंदनारूढं कौस्तुभालंकृतोरसम्

അവിടുത്തെ ദേഹം കാളമേഘസമം ശ്യാമം, കാന്തിയിൽ ദീപ്തം; പീതാംബരം ധരിച്ച് വിരാജിച്ചു. വിനതാനന്ദനായ ഗരുഡാരൂഢനായി, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ കൗസ്തുഭമണിയാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു.

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मराजद्बाहुचतु ष्टयम् । भक्त्या परवशो दृष्ट्वा पुलकांकुरमंडितः । मुद्गलः परितुष्टाव शब्दैः श्रोत्रसुखावहैः

ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം ധരിച്ച നാല് ദീപ്തഭുജങ്ങളുള്ള പ്രഭുവിനെ കണ്ട മുദ്ഗലൻ ഭക്തിയിൽ പരവശനായി; ദേഹമൊട്ടാകെ രോമാഞ്ചം വിരിഞ്ഞു. പിന്നെ ശ്രോത്രസുഖകരമായ വചനങ്ങളാൽ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 15

मुद्गल उवाच । प्रथमं जगतः स्रष्ट्रे पालकाय ततः परम्

മുദ്ഗലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ലോകസ്രഷ്ടാവേ, ആദ്യം നിനക്കു നമസ്കാരം; പിന്നെ, ഹേ ലോകപാലകനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 16

संहर्त्रे च ततः पश्चान्नमो नारायणाय ते । नमः शफररूपाय कमठाय चिदात्मने

പിന്നെ, ഹേ സംഹർത്താവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ നാരായണാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. മത്സ്യരൂപത്തിന്നു നമസ്കാരം; കൂർമരൂപമായ ശുദ്ധചൈതന്യസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 17

नमो वराहवपुषे नमः पंचास्यरूपिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं जमदग्निसुताय ते

വരാഹവപുവായ നിനക്കു നമസ്കാരം; പഞ്ചാസ്യരൂപത്തിന്നു നമസ്കാരം. വാമനരൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം; ജമദഗ്നിസുതൻ (പരശുരാമൻ) രൂപത്തിന്നു നമസ്കാരം.

Verse 18

राघवाय नमस्तुभ्यं बलभद्राय ते नमः । कृष्णाय कल्कये तुभ्यं नमो विज्ञानरूपिणे

ഹേ രാഘവാ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ബലഭദ്രാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ കൃഷ്ണാ! ഹേ കല്കി! നിനക്കു നമസ്കാരം—നീ ജ്ഞാനസ്വരൂപൻ.

Verse 19

रक्ष मां करुणासिंधो नारायण जगत्पते । निर्लज्जं कृपणं क्रूरं पिशुनं दांभिकं कृशम्

ഹേ കരുണാസിന്ധു നാരായണാ, ഹേ ജഗത്പതേ! എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ—ഞാൻ നിർലജ്ജൻ, കൃപണൻ, ക്രൂരൻ, പിശുനൻ, ദാംഭികൻ, കൃശൻ.

Verse 20

परदारपरद्रव्यपरक्षेत्रैकलो लुपम् । असूयाविष्टमनसं मां रक्ष कृपया हरे

ഹേ ഹരേ! കൃപയാൽ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ—ഞാൻ പരസ്ത്രീ, പരധനം, പരഭൂമി എന്നിവയിൽ ലോഭിയാകുന്നു; എന്റെ മനസ്സ് അസൂയയിൽ ആവിഷ്ടമാണ്.

Verse 21

इति स्तुतो हरिः साक्षान्मुद्गलेन द्विजोत्तमाः । तमाह मुद्गलमुनिं मेघगंभीरया गिरा

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ഇങ്ങനെ മുദ്ഗലൻ സ്തുതിച്ചതിനാൽ സാക്ഷാൽ ഹരി, മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ മുദ്ഗല മുനിയോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 22

श्रीहरिरुवाच । प्रीतोऽस्म्यनेन स्तोत्रेण मुद्गल क्रतुना च ते । प्रत्यक्षेण हविर्भोक्तुमहं ते क्रतुमागतः

ശ്രീഹരി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മുദ്ഗലാ! ഈ സ്തോത്രത്താലും നിന്റെ യജ്ഞത്താലും ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. പ്രത്യക്ഷരൂപത്തിൽ ഹവിസ് ഭുജിക്കാനായി ഞാൻ നിന്റെ ക്രതുവിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 23

इत्युक्तो हरिणा तत्र मुद्गलस्तुष्टमानसः । उवाचाधोक्षजं विप्रो भक्त्या परमया युतः

അവിടെ ഹരി ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ മുദ്ഗലന്റെ മനസ് പരമാനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു. പരമഭക്തിയോടെ യുക്തനായ ആ ബ്രാഹ്മണൻ അധോക്ഷജനായ ഭഗവാനോട് വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു.

Verse 24

मुद्गल उवाच । कृतार्थोऽस्मि हृषीकेश पत्नी मे धन्यतां ययौ । अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलं तपः

മുദ്ഗലൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഹൃഷീകേശാ! ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി; എന്റെ ഭാര്യ ധന്യത പ്രാപിച്ചു. ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലവത്തായി, ഇന്ന് എന്റെ തപസ്സും ഫലവത്തായി.

Verse 25

अदय मे सफलो वंशो ह्यद्य मे सफलाः सुताः । आश्रमः सफलोऽद्यैव सर्वं सफलमद्य मे

ഇന്ന് എന്റെ വംശം ഫലവത്തായി; ഇന്ന് എന്റെ പുത്രന്മാരും ഫലവത്തായി. ഇന്ന് തന്നെ എന്റെ ആശ്രമവും ഫലവത്തായി—ഇന്ന് എന്റെ എല്ലാം ഫലവത്തായി.

Verse 26

यद्भवान्यज्ञवाटं मे हविर्भोक्तुमिहागतः । योगिनो योगनिरता हृदये मृगयंति यम्

എന്റെ യജ്ഞവാടത്തിൽ ഹവിസ് സ്വീകരിക്കാനായി ഭവാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു—യോഗനിരതരായ യോഗികൾ ഹൃദയത്തിൽ അന്വേഷിക്കുന്ന ആ പരമേശ്വരൻ ഭവാനേ—ഇതുതന്നെ എന്റെ പരമ സൗഭാഗ്യം.

Verse 27

तमद्य साक्षात्त्वां पश्ये सफ लोऽयं मम क्रतुः । इतीरयित्वा तं विष्णुमर्चयित्वाऽसनादिभिः

ഇന്ന് ഞാൻ ഭവാനെ സാക്ഷാത് ദർശിക്കുന്നു; അതിനാൽ എന്റെ ഈ ക്രതു (യജ്ഞം) യഥാർത്ഥത്തിൽ ഫലവത്തായി. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ആ വിഷ്ണുവിനെ ആസനാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ ആരാധിച്ചു.

Verse 28

चंदनैः कुसुमैरन्यैर्दत्त्वा चार्घ्यं स विष्णवे । प्रददौ विष्णवे प्रीत्या पुरो डाशादिकं हविः

ചന്ദനം, പുഷ്പങ്ങൾ മുതലായ മംഗളദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് വിഷ്ണുവിന് അർഘ്യം സമർപ്പിച്ച ശേഷം, അവൻ സന്തോഷത്തോടെ വിഷ്ണുവിന് പുരോഡാശാദി ഹവി നിവേദിച്ചു।

Verse 29

स्वयमेव समादाय पाणिना लोकभावनः । हविस्तद्बुभुजे विष्णुर्मुद्गलेन समर्पितम्

അപ്പോൾ ലോകങ്ങളെ പോഷിക്കുന്ന വിഷ്ണു സ്വഹസ്തംകൊണ്ട് അത് സ്വീകരിച്ച്, മുദ്ഗലൻ സമർപ്പിച്ച ഹവി ഭുജിച്ചു।

Verse 30

तस्मिन्हविषि भुक्ते तु विष्णुना प्रभविष्णुना । साग्नयस्त्रिदशाः सर्वे तृप्ताः समभवन्द्विजाः

സർവ്വശക്തനായ വിഷ്ണു ആ ഹവി ഭുജിച്ചപ്പോൾ, അഗ്നിയോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും തൃപ്തരായി, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ।

Verse 31

ऋत्विजो यजमानश्च तत्रत्या ब्राह्मणास्तथा । यत्किंचित्प्राणिलोकेऽ स्मिंश्चरं वा यदि वाऽचरम्

അവിടെയുള്ള ഋത്വിജന്മാർ, യജമാനൻ, അവിടെ സന്നിഹിതരായ ബ്രാഹ്മണർ—അതുപോലെ ഈ പ്രാണിലോകത്തിൽ ഉള്ളതെല്ലാം, ചരമായാലും അചരമായാലും—

Verse 32

सर्वमेव जगत्तृप्तं भुक्ते हविषि विष्णुना । ततो हरिः प्रसन्नात्मा मुद्गलं प्रत्यभाषत

വിഷ്ണു ഹവി ഭുജിച്ചതോടെ സർവ്വ ജഗത്തും തൃപ്തിയായി. തുടർന്ന് പ്രസന്നഹൃദയനായ ഹരി മുദ്ഗലനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 33

प्रीतोऽहं वरदोऽस्म्येष वरं वरय सुव्रत । इत्युक्ते केशवेनाथ महर्षिस्तमभाषत

കേശവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഞാൻ പ്രസന്നൻ; ഞാൻ വരദാതാവാണ്. ഹേ സുവ്രത, വരം ചോദിക്ക.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹർഷി അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 34

मुद्गल उवाच । यत्त्वया मे हविर्भुक्तं यागे प्रत्यक्षरूपिणा । अनेनैव कृतार्थोऽस्मि किमस्मादधिकं वरम्

മുദ്ഗലൻ പറഞ്ഞു—“പ്രത്യക്ഷരൂപത്തിൽ ഈ യാഗത്തിൽ എന്റെ ഹവിസ് നിങ്ങൾ ഭുജിച്ചു; അതിനാൽ തന്നെ ഞാൻ കൃതാർത്ഥൻ. ഇതിലധികം വലിയ വരം എന്തുണ്ട്?”

Verse 35

तथापि भगवन्विष्णो त्वयि मे निश्चला सदा । भक्तिर्निष्कपटा भूयादिदं मे प्रथमं वरम्

എങ്കിലും, ഹേ ഭഗവാൻ വിഷ്ണോ, നിങ്ങളിലേക്കുള്ള എന്റെ ഭക്തി എപ്പോഴും അചഞ്ചലമായി നിലനിൽക്കട്ടെ. എന്റെ ഭക്തി നിഷ്കപടമായിരിക്കട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ ആദ്യ വരം.

Verse 36

माधवाहं प्रतिदिनं सायंप्रातरिहाग्नये । त्वद्रूपाय तव प्रीत्यै सुरभेः पयसा हरे

ഹേ മാധവാ, ഞാൻ പ്രതിദിനം സായാഹ്നവും പ്രഭാതവും ഇവിടെ അഗ്നിയിൽ—അത് നിങ്ങളുടെ തന്നെ രൂപം—നിങ്ങളുടെ പ്രീതിക്കായി, ഹേ ഹരി, സുരഭിയുടെ പാലാൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 37

होतुमिच्छामि वरद तन्मे देहि वरांतरम् । पयसा नित्यहोमो हि द्विकालं श्रुतिचोदितः

ഹേ വരദാ, ഞാൻ ഇത് നിത്യമായി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ എനിക്ക് മറ്റൊരു വരം നൽകണമേ. കാരണം പാലാൽ നിത്യഹോമം—പ്രഭാതവും സായാഹ്നവും, ഇരുകാലവും—ശ്രുതിയാൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടതാണ്.

Verse 38

न मे सुरभयः संति तापसस्याधनस्य च । इत्युक्ते मुद्गलेनाथ देवो नारायणो हरिः

ധനരഹിതനായ തപസ്വി മുദ്ഗലൻ “ഹേ സുരഭി, എനിക്ക് ഭയം ഒന്നുമില്ല” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, സ്വയം നാരായണനായ ഹരി മറുപടി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 39

आहूय विश्वकर्माणं त्वष्टारममृताशिनम् । एकं सरः कारयित्वा शिल्पिना तेन शोभनम्

അമൃതഭോജിയായ ദിവ്യശില്പി ത്വഷ്ടാ വിശ്വകർമ്മനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, ആ ശില്പിയാൽ ഒരൊറ്റ അതിശോഭനമായ സരോവർ നിർമ്മിപ്പിച്ചു।

Verse 40

स्फटिकादि शिलाभेदैस्तेनासौ विश्वकर्मणा । समीचकार च पुनस्तत्प्राकाराद्यलंकृतम् । तत आहूय भगवान्सुरभिं वाक्यमब्रवीत्

സ്ഫടികം മുതലായ വിവിധ ശിലാഭേദങ്ങളാൽ വിശ്വകർമ്മൻ ആ സരോവർ നന്നായി നിർമ്മിച്ച്, പ്രാകാരാദി അലങ്കാരങ്ങളാൽ വീണ്ടും ശോഭിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ഭഗവാൻ സുരഭിയെ വിളിച്ചു ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 41

श्रीहरिरुवाच । मुद्गलो मम भक्तोऽयं सुरभे प्रत्यहं मुदा

ശ്രീഹരി അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ സുരഭി, ഈ മുദ്ഗലൻ എന്റെ ഭക്തനാണ്; അവൻ പ്രതിദിനം സന്തോഷത്തോടെ…”

Verse 42

मत्प्रीत्यर्थं पयोहोमं कर्तुमिच्छति सांप्रतम् । मत्प्रीत्यर्थमितो देवि त्वमतो मत्प्रचोदिता

“ഇപ്പോൾ അവൻ എന്റെ പ്രീതിക്കായി പയോഹോമം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദേവി, എന്റെ സന്തോഷാർത്ഥം നിന്നെ ഇവിടെ ഞാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.”

Verse 43

सायंप्रातरिहागत्य प्रत्यहं सुरभे शुभे । पयसा त्वत्प्रसूतेन सर एतत्प्रपूरय

ഹേ ശുഭേ സുരഭേ! സായവും പ്രാതഃകാലവും പ്രതിദിനം ഇവിടെ വന്ന്, നിന്നിൽ നിന്നു ഒഴുകുന്ന പാലാൽ ഈ സരോവരം പൂർണ്ണമായി നിറയ്ക്കുക।

Verse 44

तेनासौ पयसा नित्यं सायंप्रातश्च होष्यति । ओमित्युक्त्वाथ सुरभिरेवं नारयणेरिता

ആ പാലാൽ അവൻ നിത്യം സായവും പ്രാതഃകാലവും ഹോമം ചെയ്യും. ‘ഓം’ എന്നു പറഞ്ഞ്, നാരായണന്റെ ആജ്ഞയാൽ പ്രേരിതയായ സുരഭി അങ്ങനെ സമ്മതിച്ചു।

Verse 45

अथ नारायणो देवो मुद्गलं प्रत्यभाषत । सुरभेः पयसा नित्यमस्मिन्सरसि तिष्ठता

അപ്പോൾ ദേവനായ നാരായണൻ മുദ്ഗലനോടു പറഞ്ഞു—“ഈ സരോവരത്തിൽ സുരഭി നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ നിത്യം ലഭ്യമാകുന്ന അവളുടെ പാലാൽ—”

Verse 46

सायंप्रातः प्रतिदिनं मत्प्रीत्यर्थमिहाग्नये । जुहुधि त्वं महाभाग तेन प्रीणाम्यहं तव

ഹേ മഹാഭാഗ! എന്റെ പ്രീതിക്കായി പ്രതിദിനം സായവും പ്രാതഃകാലവും ഇവിടെ അഗ്നിയിൽ അതിനെ ഹോമമായി അർപ്പിക്ക; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാകും।

Verse 47

मत्प्रीत्या तेऽखिला सिद्धिर्भविष्यति च मुद्गल । इदं क्षीरसरोनाम तीर्थं ख्यातं भविष्यति

ഹേ മുദ്ഗല! എന്റെ പ്രീതിയാൽ നിനക്ക് സർവ്വ സിദ്ധികളും ലഭിക്കും. ഈ തീർത്ഥം ‘ക്ഷീരസര’—പാലിന്റെ സരോവർ—എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാകും।

Verse 48

अस्मिन्क्षीरसरस्तीर्थे स्नातानां पंचपातकम् । अन्यान्यपि च पापानि नाशं यास्यंति तत्क्षणात्

ഈ ക്ഷീരസര തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ പഞ്ചമഹാപാതകങ്ങളും മറ്റു പാപങ്ങളും അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു।

Verse 49

मुद्गल त्वं च मां याहि देहांते मुक्तबंधनः । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तं समालिंग्य मुद्गलम्

“മുദ്ഗലാ, ദേഹാന്തത്തിൽ നീയും ബന്ധനമുക്തനായി എന്റെ അടുക്കൽ വരും.” എന്നു പറഞ്ഞു ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മുദ്ഗലനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു।

Verse 50

नमस्कृतश्च तेनायं तत्रैवांतरधीयत । मुद्गलोऽपि गते विष्णावनेकशतवत्सरम्

അവൻ നമസ്കരിച്ചതോടെ ഭഗവാൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. വിഷ്ണു പോയ ശേഷം മുദ്ഗലനും അവിടെ അനേകം നൂറു വർഷങ്ങൾ താമസിച്ചു।

Verse 51

सुरभेः पयसा जुह्वन्नग्नये हरितुष्टये । उवास प्रयतो नित्यं फुल्ल ग्रामे विमुक्तिदे । देहांते मुक्तिमगमद्विष्णुसायुज्यरूपिणीम्

സുരഭിയുടെ പാലാൽ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ച് ഹരിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, നിയന്ത്രിതനായി വിമുക്തിദായകമായ ഫുള്ളഗ്രാമത്തിൽ നിത്യവും വസിച്ചു. ദേഹാന്തത്തിൽ വിഷ്ണുസായുജ്യരൂപമായ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു।

Verse 52

श्रीसूत उवाच । एवमेतद्द्विजवरा युष्माकं कथितं मया

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ നിങ്ങളോടു ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞത്।

Verse 53

यथा क्षीरसरो नाम तीर्थस्यास्य पुराऽभवत् । इदं क्षीरसरः पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

ഈ തീർത്ഥത്തിന് പണ്ടെ ‘ക്ഷീരസരം’ എന്ന നാമം എങ്ങനെ ലഭിച്ചതെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു. ഈ പുണ്യമായ ക്ഷീരസരം സർവ്വലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 54

काश्यपस्य मुनेः पत्नी कद्रूर्यत्र द्विजोत्तमाः । स्नात्वा स्वभर्तृवाक्येन नोदिता नियमान्विता

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇവിടെ തന്നെയാണ് കാശ്യപമുനിയുടെ ഭാര്യ കദ്രൂ ഭർത്താവിന്റെ വാക്കാൽ പ്രേരിതയായി സ്നാനം ചെയ്ത് നിയമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചത്.

Verse 55

छलेन मुमुचे सद्यः सपत्नीजयदोषतः । अतोऽत्र तीर्थे ये स्नांति मानवाः शुदमानसाः

അവൾ ഒരു ഉപായത്താൽ സഹപത്നിയെ ജയിച്ചതിൽ നിന്നുണ്ടായ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ മോചിതയായി. അതുകൊണ്ട് ശുദ്ധമനസ്സോടെ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ അത്തരം മലിനതയിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടുന്നു.

Verse 56

तेषां विमुक्तबंधानां मुक्तानां पुण्यकर्मिणाम् । किं यागैः किमु वा वेदैः किं वा तीर्थनिषेवणैः

ബന്ധങ്ങൾ മുറിഞ്ഞ് മോചിതരായി പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ നിഷ്ഠരായവർക്ക് യാഗങ്ങൾ എന്തിന്? വേദവിധികൾ എന്തിന്? പിന്നെ തീർത്ഥസേവനം എന്തിന്?

Verse 57

जपैर्वा नियमैर्वापि क्षीर कुंडविलोकिनाम् । क्षीरकुंडस्य वातेन स्पृष्टदेहो नरो द्विजाः

ക്ഷീരകുണ്ഡം ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ജപത്തിലൂടെയോ നിയമാനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെയോ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ക്ഷീരകുണ്ഡത്തിന്റെ കാറ്റ് ശരീരത്തെ സ്പർശിച്ചാലും മനുഷ്യൻ പാവനനാകുന്നു.

Verse 58

ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तत्रैव परिमुच्यते । निमग्नाः क्षीरकुंडेऽस्मिन्नवमत्यापि भास्करिम्

ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് അവിടെത്തന്നെ മോചനം ലഭിക്കുന്നു. ഈ ക്ഷീരകുണ്ഡത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർ ഭാസ്കരന്റെ ദീപ്തിയും ശക്തിയും പോലും അതിക്രമിക്കുന്ന പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

तस्य मूर्द्धनि तिष्ठेयुर्ज्वलतः पावकोपमाः । मग्नानां क्षीरकुंडेस्मिञ्छीता वैतरणी नदी

അവന്റെ ശിരസ്സിന്മേൽ ദഹിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വാലകൾ നില്ക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ക്ഷീരകുണ്ഡത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്ക് വൈതരണി നദിയും ശീതളമാകുന്നു—അതിന്റെയെല്ലാം ഭീതികൾ ശമിക്കുന്നു.

Verse 60

सर्वाणि नरकाण्यद्धा व्यर्थानि च भवंति हि । कामधेनुसमे तस्मिन्क्षीरकुंडे स्थितेप्यहो

സത്യമായും എല്ലാ നരകങ്ങളും വ്യർത്ഥവും ശക്തിഹീനവും ആകുന്നു. അഹോ! ആ ക്ഷീരകുണ്ഡം കാമധേനുവിനെപ്പോലെ വരദായകം—അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടും.

Verse 61

योन्यत्र भ्रमते स्नातुं स नरो विप्रसत्तमाः । गोक्षीरे विद्यमानेऽपि ह्यर्कक्षीराय गच्छति

ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! സ്നാനത്തിനായി മറ്റിടങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുനടക്കുന്നവൻ, ഗോക്ഷീരം ലഭ്യമായിട്ടും അർക്കക്ഷീരം തേടിപ്പോകുന്നു; അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥം വിട്ട് തുച്ഛ ജലങ്ങളുടെ പിന്നാലെ ഓടുന്നു.

Verse 62

स्नातानां क्षीरकुंडेऽस्मिन्नालभ्यं किंचिदस्ति हि । करप्राप्तैव मुक्तिः स्यात्किमन्यैर्बहुभाषणैः

ഈ ക്ഷീരകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഒന്നും അപ്രാപ്യമല്ല. മോക്ഷം പോലും കൈവശം വന്നതുപോലെ ആകുന്നു—അപ്പോൾ കൂടുതൽ വാക്കുകൾ എന്തിന്?

Verse 63

ब्रवीमि भुजमुद्धत्य सत्यंसत्यं ब्रवीमि वः । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स क्षीरकुंडस्नानस्य लभते फलमुत्तमम्

ഞാൻ ഭുജം ഉയർത്തി നിങ്ങളോടു സത്യമായും സത്യമായും പറയുന്നു—ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കുന്നവനും ക്ഷീരകുണ്ഡസ്നാനത്തിന്റെ പരമഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।