Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 41

ध्यानकाष्ठाभिधं शुद्धं कामरूपधरं सदा । इत्युक्त्वा तं प्रणम्याथ ध्यानकाष्ठं स यक्षराट्

dhyānakāṣṭhābhidhaṃ śuddhaṃ kāmarūpadharaṃ sadā | ityuktvā taṃ praṇamyātha dhyānakāṣṭhaṃ sa yakṣarāṭ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ യക്ഷരാജൻ ശുദ്ധനും സദാ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവനുമായ ‘ധ്യാനകാഷ്ഠ’നെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

ध्यानकाष्ठाभिधम्named ‘Dhyānakāṣṭha’
ध्यानकाष्ठाभिधम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootध्यानकाष्ठ + अभिध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ध्यानकाष्ठ इति अभिधा यस्य/यत्) विशेषणम् (तम्)
शुद्धम्pure
शुद्धम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तम्)
कामरूपधरम्assuming forms at will
कामरूपधरम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootकामरूप + धर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (कामरूपं धरति इति) विशेषणम् (तम्)
सदाalways
सदा:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकाल/नित्यत्ववाचक अव्यय (adverb)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-बोधक अव्यय
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त, क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having said)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + नम् (धातु) → प्रणम्य (कृदन्त, ल्यप्)
Formअव्ययभाव-क्त्वान्त (ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया (having bowed)
अथthen
अथ:
Sambandha (Sequence/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (sequence particle)
ध्यानकाष्ठम्Dhyānakāṣṭha
ध्यानकाष्ठम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्यान + काष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
यक्षराट्the king of Yakṣas
यक्षराट्:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootयक्ष + राज्/राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (यक्षाणां राट् = king of Yakṣas)

Narrator (describing Bhadra’s reverence toward Dhyānakāṣṭha)

Tirtha: Setu/Setubandha (Rāmeśvara kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣi-assembly (frame implied)

Scene: The Yakṣa lord bows to Dhyānakāṣṭha, described as pure and ever capable of assuming forms at will, marking a respectful closure to the exchange.

D
Dhyānakāṣṭha
Y
Yakṣa-rāṭ (Bhadra)

FAQs

Purity and spiritual attainment command reverence even from powerful beings; honoring sages is itself dharma.

Not specified in this verse; it remains within the Setukhaṇḍa’s sacred narrative setting.

No formal rite; the act of praṇāma (bowing) is exemplified as proper conduct.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App