Adhyaya 12

Verse 1

श्रीसूत उवाच । सीताकुण्डे महापुण्ये नरः स्नात्वा द्विजोत्तमाः । ततस्तु मंगलं तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, മഹാപുണ്യമയമായ സീതാകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് ഏകാഗ്രചിത്തനായി ‘മംഗളതീർത്ഥം’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 2

सन्निधत्ते सदा यत्र कमला विष्णुवल्लभा । अलक्ष्मीपरिहाराय यस्मिन्सरसि वै सुराः

വിഷ്ണുപ്രിയയായ കമലാ സദാ സന്നിധിയായി വസിക്കുന്നിടത്ത്, ആ സരസ്സിലേക്കു ദേവന്മാർ അലക്ഷ്മീ-പരിഹാരാർത്ഥം വരുന്നു।

Verse 3

शतक्रतुमुखाः सर्वे समागच्छंति नित्यशः । तदेतत्तीर्थमुद्दिश्य ऋषयो लोकपावनम्

ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) മുഖ്യനായ എല്ലാ ദേവന്മാരും നിത്യം അവിടെ സംഗമിക്കുന്നു; ലോകപാവനമായ ആ തീർത്ഥത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഋഷിമാരും വരുന്നു।

Verse 4

इतिहासं प्रवक्ष्यामि पुण्यं पापविनाशनम् । पुरा मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः

പുണ്യകരവും പാപനാശകവുമായ ഈ ഇതിഹാസം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് സോമകുലത്തിൽ ജനിച്ച മനോജവൻ എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 5

पालयामास धर्मेण धरां सागरमेखलाम् । अयष्ट स सुरान्यज्ञै र्ब्राह्मणानन्नसंचयैः

അവൻ ധർമ്മപ്രകാരം സമുദ്രമേഖലയായ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു. യജ്ഞങ്ങളാൽ ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചു, അന്നസഞ്ചയങ്ങളാൽ ബ്രാഹ്മണരെ പോഷിപ്പിച്ചു।

Verse 6

तर्पयामास कव्येन प्रत्यब्दं पितृदेवताः । त्रयीमध्यैष्ट सततमपाठीच्छास्त्रमर्थवत्

അവൻ പ്രതിവർഷം കവ്യാർപ്പണത്താൽ പിതൃദേവതകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. വേദത്രയാധിഷ്ഠിത കർമങ്ങൾ നിരന്തരം അനുഷ്ഠിച്ച്, അർത്ഥസഹിതമായി ശാസ്ത്രം പഠിച്ചു।

Verse 7

व्यजेष्ट शत्रून्वीर्येण प्राणं सीदीशकेशवौ । अरंस्त नीतिशास्त्रेषु तथापाठीन्महामनून्

അവൻ തന്റെ വീര്യത്താൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചു; ഈശനെയും കേശവനെയും പ്രാണസമമായി ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു. നയശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ദൃഢനായി, മഹാമനുക്കളുടെ ധർമ്മവിധാനങ്ങളും പഠിച്ചു.

Verse 8

एवं स धर्मतो राजा पालयामास मेदिनीम् । रक्षतस्तस्य राज्ञोऽभूद्राज्यं निहत कंटकम्

ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് ധർമ്മാനുസാരമായി ഭൂമിയെ പാലിച്ചു. അവൻ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ രാജ്യം കണ്ഠകരഹിതമായി—എല്ലാ ഉപദ്രവങ്ങളും പീഡനങ്ങളും നശിച്ചു.

Verse 9

अहंकारोऽभवत्तस्य पुत्रसंपद्विनाशनः । अहंकारो भवेद्यत्र तत्र लोभो मदस्तथा

അവനിൽ അഹങ്കാരം ഉദിച്ചു; അത് പുത്രസമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും നശിപ്പിച്ചു. എവിടെയാണോ അഹങ്കാരം, അവിടെ ലോഭവും മദഗർവവും കൂടെ ഉയരും.

Verse 10

कामः क्रोधश्च हिंसा च तथाऽसूया विमोहिनी । भवंत्येतानि विप्रेंद्राः संपदां नाशहेतवः

കാമം, ക്രോധം, ഹിംസ, കൂടാതെ മോഹം ജനിപ്പിക്കുന്ന അസൂയ—ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ—ഇവയൊക്കെയും സമ്പത്തിന്റെ നാശഹേതുക്കളാകുന്നു.

Verse 11

एतानि यत्र विद्यंते पुरुषे स विनश्यति । क्षणेन पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धं चाखिलसंपदा

ഈ ദോഷങ്ങൾ ആരിൽ ഉണ്ടോ, ആ പുരുഷൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പുത്രപൗത്രന്മാരോടും സർവ്വസമ്പത്തോടും കൂടി നശിക്കുന്നു.

Verse 12

बभूव तस्यासूया च जनविद्वेषिणी सदा । असूयाकुलचित्तस्य वृथाहंकारिणस्तथा

അവനിൽ സദാ ജനദ്വേഷിണിയായ അസൂയ ഉദിച്ചു. അസൂയകൊണ്ട് അവന്റെ ചിത്തം കലങ്ങി; വ്യർത്ഥ അഹങ്കാരത്തിൽ മദിച്ചു.

Verse 13

लुब्धस्य कामदुष्टस्य मतिरेवं बभूव ह । विप्रग्रामे करादानं करिष्यामीति निश्चितः

ലോഭിയും കാമദൂഷിതനുമായ അവനിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു തീരുമാനം ഉദിച്ചു—“ബ്രാഹ്മണഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് കര ഈടാക്കും” എന്ന് അവൻ നിശ്ചയിച്ചു.

Verse 14

अकरोच्च तथा राजा निश्चित्य मनसा तदा । धनं धान्यं च विप्राणां जहार किल लोभतः

രാജാവ് മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു. ലോഭം മൂലം അവൻ ബ്രാഹ്മണരുടെ ധനവും ധാന്യവും സത്യമായി കവർന്നു.

Verse 15

शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तान्यादत्त रागतः । शिवविष्ण्वादिदेवानां विप्राणां च महात्मनाम्

ആസക്തിവശാൽ അവൻ ശിവൻ, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരുടെ പൂജാനിധികളും എടുത്തു; കൂടാതെ ആ ദേവന്മാർക്ക് ഭക്തരായ മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണരുടെ ധനവും കവർന്നു.

Verse 16

क्षेत्राण्यपजहारायमहंकार विमूढधीः । एवमन्याययुक्तस्य देवद्विजविरोधिनः

അഹങ്കാരത്തിൽ മോഹിതമായ ബുദ്ധിയോടെ അവൻ കൃഷിഭൂമികളും കവർന്നു. ഇങ്ങനെ അന്യായത്തിൽ ചേർന്ന്, ദേവന്മാരോടും ദ്വിജന്മാരോടും വിരോധിയായി, നാശപഥത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.

Verse 17

दुष्कर्मपरिपाकेन क्रूरेण द्विजपुंगवाः । पुरं रुरोध बलवान्परदेशाधिपो रिपुः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ക്രൂര ദുഷ്കർമ്മങ്ങളുടെ പരിപാകഫലമായി പരദേശാധിപനായ ബലവാൻ ശത്രു നഗരത്തെ വളഞ്ഞു.

Verse 19

गोलभोनाम विप्रेंद्राश्चतुरंगबलैर्युतः । षण्मासं युद्धमभवद्गोलभेन दुरात्मनः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ഗോളഭ എന്നൊരാൾ ചതുരംഗസൈന്യത്തോടെ യുക്തനായിരുന്നു; ആ ദുരാത്മ ഗോളഭനാൽ ആറുമാസം യുദ്ധം നടന്നു.

Verse 20

वनं सपुत्रदारः सन्प्रपेदे स मनोजवः । गोलभः पालयन्नास्ते मनोजवपुरे चिरम्

മനോജവൻ ഭാര്യയും പുത്രനും സഹിതം വനത്തിലേക്ക് പോയി; ഗോളഭൻ മനോജവപുരത്തിൽ ദീർഘകാലം ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 21

चतुरंगबलोपेतस्तमुद्वास्य रणे बली । मनोजवोपि विप्रेंद्राः शोचन्स्त्रीपुत्रसंयुतः

ചതുരംഗസൈന്യസഹിതനായ ആ ബലവാൻ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ പുറത്താക്കി; മനോജവനും, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, ഭാര്യാ-പുത്രസഹിതം ദുഃഖത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 22

क्षुत्क्षामः प्रस्खलञ्छश्वत्प्रविवेश महावनम् । झिल्लिकागणसंघुष्टं व्याघ्रश्वापद भीषणम्

ക്ഷുധയാൽ ക്ഷീണിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഇടറിക്കൊണ്ട് അവൻ മഹാവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു—ചില്ലിക്കകളുടെ കൂട്ടശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, കടുവ മുതലായ ക്രൂരമൃഗങ്ങളാൽ ഭീതിജനകമായ വനം.

Verse 23

व्याप्तद्विरदचीत्कारं वराहमहिषाकुलम् । तस्मिन्वने महाघोरे क्षुधया परिपीडितः

ആനകളുടെ ചീത്തവിളികളാൽ നിറഞ്ഞും വരാഹങ്ങളും മഹിഷങ്ങളും കവിഞ്ഞുമിരുന്ന ആ മഹാഘോര വനത്തിൽ അവൻ വിശപ്പാൽ അത്യന്തം പീഡിതനായി।

Verse 24

अयाचतान्नं पितरं मनोजवसुतः शिशुः । अंब मेन्नं प्रयच्छ त्वं क्षुधा मां बाधते भृशम्

മനോജവന്റെ പുത്രനായ ആ ശിശു പിതാവിനോട് അന്നം യാചിച്ചു; മാതാവിനോടും—“അമ്മേ, എനിക്ക് അന്നം തരൂ; വിശപ്പ് എന്നെ അത്യന്തം പീഡിപ്പിക്കുന്നു” എന്നു അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 25

एवं स्वजननीं चापि प्रार्थयामास बालकः । तन्मातापितरौ तत्र श्रुत्वा पुत्रस्य भाषितम्

ഇങ്ങനെ ആ ബാലൻ തന്റെ ജനനിയോടും അപേക്ഷിച്ചു. അവിടെ പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മാതാപിതാക്കൾ (അന്തസ്സിൽ അത്യന്തം വിങ്ങി) നിന്നു।

Verse 26

शोकाभिभूतौ सहसा मोहं समुपजग्मतुः । भार्यामथाब्रवीद्राजा सुमित्रानाम नामतः

ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ ആ ഇരുവരും പെട്ടെന്ന് മോഹാവസ്ഥയിൽ പതിച്ചു. പിന്നെ രാജാവ് ‘സുമിത്ര’ എന്ന പേരുള്ള തന്റെ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു।

Verse 27

मुह्यमानश्च स मुहुः शुष्ककंठौष्ठतालुकः । सुमित्रे किं करिष्यामि कुत्र यास्यामि का गतिः

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും മോഹത്തിലായി; അവന്റെ കണ്ഠവും അധരങ്ങളും താലുവും വരണ്ടുപോയി. അവൻ പറഞ്ഞു—“സുമിത്രേ, ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? എവിടെ പോകും? എനിക്ക് ഏതു ശരണം?”

Verse 28

मरिष्यत्यचिरादेष सुतो मे क्षुधयार्दितः । किमर्थं ससृजे वेधा दुर्भाग्यं मां वृथा प्रिये

അൽപസമയത്തിനകം വിശപ്പാൽ പീഡിതനായ എന്റെ ഈ പുത്രൻ പ്രാണം വിടും. പ്രിയേ, വിധാതാവ് എന്തിനാണ് എന്നെ വ്യർത്ഥമായി ദുര്ഭാഗ്യത്തിന്റെ പാത്രമാക്കി സൃഷ്ടിച്ചത്?

Verse 29

को वा मोचयिता दुःखमेतद्दुष्कर्मजं मम । न पूजितो मया शंभुर्हरिर्वा पूर्वजन्मसु

എന്റെ ദുഷ്കർമ്മജന്യമായ ഈ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ആരാണ് മോചിപ്പിക്കുക? മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഞാൻ ശംഭുവിനെയും ഹരിയെയും പൂജിച്ചില്ല.

Verse 30

तथान्या देवताः सूर्यविभावसुमुखाः प्रिये । तेन पापेन चाद्याहमस्मिञ्जन्मनि शोभने

പ്രിയേ, സൂര്യനും വിഭാവസുവും (അഗ്നി) മുതലായ മറ്റ് ദേവതകളെയും ഞാൻ ആരാധിച്ചില്ല. ശോഭനേ, ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നീ ജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തി.

Verse 31

अहंकाराभिभूतोऽस्मि विप्रक्षेत्राण्यपाहरम् । शिवविष्ण्वादिदेवानां वित्तं चापहृतं मया

അഹങ്കാരത്തിൽ കീഴ്പ്പെട്ട് ഞാൻ ബ്രാഹ്മണരുടെ ഭൂമികൾ കവർന്നു; ശിവൻ, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർക്കായി അർപ്പിച്ച ധനവും ഞാൻ അപഹരിച്ചു.

Verse 32

एवं दुष्कर्मबाहुल्याद्गोलभेन पराजितः । वनं यातोस्मि विजनं त्वया सह सुतेन च

ഇങ്ങനെ ദുഷ്കർമ്മങ്ങളുടെ അധിക്യം മൂലം ഞാൻ ഗോളഭനാൽ പരാജിതനായി; അതുകൊണ്ട് നിന്നോടും പുത്രനോടും കൂടി ഈ നിർജന വനത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 33

निरन्नो निर्धनो दुःखी क्षुधितो ऽहं पिपासितः । कथमन्नं प्रदास्यामि क्षुधिताय सुताय मे

ഞാൻ അന്നമില്ലാത്തവൻ, ധനമില്ലാത്തവൻ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയവൻ—ക്ഷുധിതനും ദാഹിതനും ആകുന്നു. വിശന്നിരിക്കുന്ന എന്റെ പുത്രന് ഞാൻ എങ്ങനെ അന്നം നൽകും?

Verse 34

न मयान्नानि दत्तानि ब्राह्मणेभ्यः शुचिस्मिते । न मया पूजितः शंभुर्विष्णुर्वा देवतांतरम्

ഹേ ശുചിസ്മിതേ! ഞാൻ ബ്രാഹ്മണർക്കു അന്നദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല; ശംഭു (ശിവൻ), വിഷ്ണു അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതൊരു ദേവതയെയും ഞാൻ പൂജിച്ചിട്ടില്ല.

Verse 35

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मयाग्नौ हुतं पूर्वं न तीर्थमपि सेवितम्

ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നീ ദുഃഖം എനിക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. മുമ്പ് ഞാൻ അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്തിട്ടില്ല; തീർത്ഥസേവയും ചെയ്തിട്ടില്ല.

Verse 36

मातृश्राद्धं पितृश्राद्धं मृताह दिवसे तयोः । नैकोद्दिष्टविधानेन पार्वणेनापि वै प्रिये

ഹേ പ്രിയേ! അവരുടെ മരണതിഥിദിവസം ഞാൻ മാതൃശ്രാദ്ധവും പിതൃശ്രാദ്ധവും ചെയ്തിട്ടില്ല—ഏകോദ്ദിഷ്ടവിധിയാലും അല്ല, പാർവണവിധിയാലും അല്ല.

Verse 37

कृतं न हि मया भद्रे भूरिभोजनमेव वा । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ഹേ ഭദ്രേ! ഞാൻ ഒരിക്കലും ഭൂരിഭോജന—അനേകർക്ക് അന്നഭോജനവും അന്നദാനവും—നടത്തിയിട്ടില്ല. ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നീ ദുഃഖം എനിക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 38

चैत्रमासे प्रिये चित्रानक्षत्रे पानकं मया । पनसानां फलं स्वादु कदलीफलमेव वा

പ്രിയേ, ചൈത്രമാസത്തിൽ ചിത്രാ നക്ഷത്രദിനത്തിൽ ഞാൻ ശീതള പാനകം അർപ്പിച്ചില്ല; മധുരമുള്ള ചക്കപ്പഴവും നൽകിയില്ല, വാഴപ്പഴവും പോലും നൽകിയില്ല।

Verse 39

तथा छत्रं सदंडं च रम्यं पादुकयोर्द्वयम् । तांबूलानि च पुष्पाणि चंदनं चानुलेपनम्

അതുപോലെ ദണ്ഡസഹിതമായ മനോഹര കുടയും നൽകിയില്ല, രമ്യമായ പാദുകകളുടെ ജോഡിയും നൽകിയില്ല; താംബൂലം, പുഷ്പങ്ങൾ, ചന്ദനലേപനവും നൽകിയില്ല।

Verse 40

न दत्तं वेदविद्भ्यस्तु चित्रगुप्तस्य तुष्टये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

ചിത്രഗുപ്തന്റെ തൃപ്തിക്കായി ഞാൻ വേദവിദ്വാന്മാർക്ക് ദാനം നൽകിയില്ല; ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ന് ഈ ദുഃഖം എനിക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 41

नाश्वत्थश्चूतवृक्षो वा न्यग्रोधस्तिंतिणी तथा । पिचुमंदः कपित्थो वा तथैवामलकीतरुः

ഞാൻ അശ്വത്ഥ (അരയാൽ) വൃക്ഷം നട്ടില്ല; മാവും, ആലും, പുളിയും നട്ടില്ല; വേപ്പും, കപിത്ത (വില്വ/കൈത) വൃക്ഷവും, ആമലകി വൃക്ഷവും പോലും നട്ടില്ല।

Verse 42

नारिकेलतरुर्वापि स्थापितोऽध्वगशांतये । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम्

യാത്രക്കാരുടെ ശാന്തി-വിശ്രമത്തിനായി ഞാൻ തെങ്ങും പോലും നട്ടില്ല; ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ന് ഈ ദുഃഖം എനിക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 43

सम्मार्जनं च न कृतं शिवविष्ण्वालये मया । न खानितं तटाकं च न कूपोपि ह्रदोऽपिवा

ഞാൻ ശിവ-വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ തൂത്തുവാരിയും ശുചീകരണവും ചെയ്തിട്ടില്ല. കുളം കുഴിപ്പിച്ചില്ല; കിണറോ തടാകമോ (സരോവരം) പോലും ഉണ്ടാക്കിയില്ല.

Verse 44

न रोपितं पुष्पवनं तथैव तुलसीवनम् । शिवविष्ण्वालयौ वापि निर्मितो न मया प्रिये

പ്രിയേ, ഞാൻ പുഷ്പോദ്യാനമോ തുളസിവനമോ നട്ടിട്ടില്ല. ശിവ-വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളും ഞാൻ പണിതിട്ടില്ല.

Verse 45

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । न मया पैतृके मासि पितॄनुद्दिश्य शोभने । महालयं कृतं श्राद्धमष्टकाश्राद्धमेव वा

ആ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ന് ഈ ദുഃഖം എനിക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. സുന്ദരീ, പിതൃമാസത്തിൽ പിതൃന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഞാൻ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തിട്ടില്ല—മഹാലയവും അല്ല, അഷ്ടകാ ശ്രാദ്ധവും അല്ല.

Verse 46

नित्यश्राद्धं तथा काम्यं श्राद्धं नैमित्तिकं प्रिये । न कृताः क्रतवश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणाः

പ്രിയേ, ഞാൻ നിത്യശ്രാദ്ധം ചെയ്തിട്ടില്ല; കാമ്യശ്രാദ്ധവും നൈമിത്തികശ്രാദ്ധവും ചെയ്തിട്ടില്ല. വിധിപ്രകാരം ധാരാളം ദക്ഷിണയോടെ യാഗക്രതുക്കളും നടത്തിയിട്ടില്ല.

Verse 47

मासोपवासो न कृतः एकादश्यामुपोषणम् । धनुर्मासेप्युषःकाले शंभुविष्ण्वादिदेवताः

ഞാൻ മാസോപവാസം ചെയ്തിട്ടില്ല; ഏകാദശി ഉപവാസവും അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടില്ല. ധനുർമാസത്തിലും ഉഷസ്സുകാലത്ത് ശംഭു, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരെ പൂജിച്ചിട്ടില്ല.

Verse 48

संपूज्य विधिवद्भद्रे नैवेद्यं न कृतं मया । तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समा गतम्

ഹേ ഭദ്രേ! വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്തിട്ടും ഞാൻ നൈവേദ്യം അർപ്പിച്ചില്ല. ആ പാപഫലത്താൽ ഇന്നീ ദുഃഖം എനിക്കു വന്നെത്തി.

Verse 49

हरिशंकरयोर्नाम्नां कीर्तनं न मया कृतम् । उद्धूलनं त्रिपुण्ड्रं च जाबालोक्तैश्च सप्तभिः

ഞാൻ ഹരിയുടെയും ശങ്കരന്റെയും നാമകീർത്തനം ചെയ്തില്ല. ജാബാലപരമ്പരയിൽ പറഞ്ഞ ഏഴ് ഉച്ചാരണങ്ങളോടുകൂടി ഭസ്മോദ്ധൂലനവും ത്രിപുണ്ഡ്രധാരണവും ചെയ്തില്ല.

Verse 50

न धृतं भस्मना भद्रे रुद्राक्षं न धृतं मया । जपश्च रुद्रसूक्तानां पंचाक्षरजपस्तथा

ഹേ ഭദ്രേ! ഞാൻ ഭസ്മം ധരിച്ചില്ല; രുദ്രാക്ഷമാലയും ധരിച്ചില്ല. രുദ്രസൂക്തജപവും ചെയ്തില്ല; പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രജപവും ചെയ്തില്ല.

Verse 51

तथा पुरुषसूक्तस्य जपोऽप्यष्टाक्षरस्य च । नैवकारि मया भद्रे नैवान्यो धर्मसंचयः

അതുപോലെ പുരുഷസൂക്തജപവും ഞാൻ ചെയ്തില്ല; അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രജപവും ചെയ്തില്ല. ഹേ ഭദ്രേ! ഇവയൊന്നും ഞാൻ ചെയ്തില്ല; മറ്റൊരു ധർമ്മസഞ്ചയവും ഇല്ല.

Verse 52

तेन पापेन मे त्वद्य दुःखमेतत्समागतम् । एवं स विलपन्राजा भार्यामाभाष्य खिन्नधीः

ആ പാപഫലത്താൽ ഇന്നീ ദുഃഖം എനിക്കു വന്നെത്തി. ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, മനസ്സു ഖിന്നനായ രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 53

मूर्च्छामुपाययौ विप्राः पपात च धरातले । सुमित्रा पतितं दृष्ट्वा भार्या सा पतिमंगना

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവൻ മൂർച്ച്ഛിതനായി ഭൂമിയിൽ വീണു. വീണ ഭർത്താവിനെ കണ്ട പതിവ്രതയായ സുമിത്ര ശോകാകുലയായി.

Verse 54

आलिंग्य विललापाथ सपुत्रा भृशदुःखिता । मम नाथ महाराज सोमान्वयधुरंधर

അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവൾ പുത്രനോടുകൂടെ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു— “എൻ നാഥാ! മഹാരാജാ! സോമവംശധുരന്ധരാ!”

Verse 55

मां विहाय क्व यातोऽसि सपुत्रां विजने वने । अनाथां त्वामनुगतां सिंहत्रस्तां मृगीमिव

“എന്നെ പുത്രനോടുകൂടെ വിട്ട് ഈ നിർജന വനത്തിൽ നീ എവിടേക്ക് പോയി? സിംഹഭീതിയാൽ വിറയ്ക്കുന്ന മാൻപോലെ, അനാഥയായി ഞാൻ നിന്നെ അനുഗമിച്ചു।”

Verse 56

मृतोऽसि यदि राजेंद्र तर्हि त्वामहमप्यरम् । अनुव्रजामि विधवा न स्थास्ये क्षणमप्युत

“നീ മരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഞാനും ഉടൻ നിന്നെ അനുഗമിക്കും. വിധവയായി ഞാൻ ഒരു ക്ഷണവും നില്ക്കുകയില്ല।”

Verse 57

पितरं पश्य पतितं चन्द्रकांत सुत क्षितौ । इत्युक्तश्चंद्रकांतोऽपि सुतो राज्ञः क्षुधार्दितः

“നോക്കൂ, ചന്ദ്രകാന്താ! നിന്റെ പിതാവ് ഭൂമിയിൽ വീണിരിക്കുന്നു!” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജപുത്രൻ ചന്ദ്രകാന്തനും വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി വ്യാകുലനായി.

Verse 58

पितरं परिरभ्याथ निःशब्दं प्ररुरोद सः । एतस्मिन्नंतरे विप्रा जटावल्कलसंवृतः

പിതാവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവൻ നിശ്ശബ്ദമായി കരഞ്ഞു. അതേ സമയത്ത്, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ജടയും വൽക്കലവസ്ത്രവും ധരിച്ച ഒരു മുനി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 59

भस्मोद्धूलितसर्वांगस्त्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः । रुद्राक्षमालाभरणः सितयज्ञोपवीतवान्

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം മുഴുവനും പവിത്രഭസ്മം പുരട്ടിയിരുന്നു; തലയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രചിഹ്നം തെളിഞ്ഞിരുന്നു. രുദ്രാക്ഷമാല ധരിച്ച്, പ്രകാശമുള്ള ശ്വേത യജ്ഞോപവീതം അണിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 60

पराशरोनाम मुनिराजगाम यदृच्छया । तं शब्दमभिलक्ष्यासौ साधुसज्जनसंमतः

പരാശരൻ എന്ന മുനി യാദൃച്ഛികമായി അവിടെ എത്തി. ആ ശബ്ദം ശ്രദ്ധിച്ച, സാദു-സജ്ജനന്മാർ അംഗീകരിച്ച ആ പൂജ്യൻ സംഭവിച്ചത് മനസ്സിലാക്കി.

Verse 61

ततः सुमित्रा तं दृष्ट्वा पराशरमुपागतम् । ववंदे चरणौ तस्य सपुत्रा सा पतिव्रता

അപ്പോൾ സുമിത്ര പരാശരൻ എത്തിയതായി കണ്ടു; മകനോടുകൂടെ ആ പതിവ്രത അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 62

ततः पराशरेणेयं सुमित्रा परिसांत्विता । आश्वासिता च मुनिना मा शोचस्वेति भामिनि । ततः सुमित्रां पप्रच्छ शक्तिपुत्रो महामुनिः

അതിനുശേഷം പരാശരൻ സുമിത്രയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി; മുനി അവളോട്—“ഹേ ഭാമിനി, ദുഃഖിക്കരുത്” എന്നു പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ശക്തിപുത്രനായ ആ മഹാമുനി സുമിത്രയോട് ചോദിച്ചു.

Verse 63

पराशर उवाच । का त्वं सुश्रोणि कश्चासौ यश्चायं पतितोऽग्रतः

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുശ്രോണി! നീ ആരാണ്? നമ്മുടെ മുമ്പിൽ ഇവിടെ വീണുകിടക്കുന്ന ഈ വ്യക്തി ആരാണ്?

Verse 64

अयं शिशुश्च कस्ते स्याद्वद तत्त्वेन मे शुभे । पृष्टैवं मुनिना साध्वी तमुवाच महामुनिम्

ഈ ശിശു നിനക്കാർ? ഹേ ശുഭേ, സത്യത്തെ യഥാർത്ഥമായി പറയുക. മുനി ചോദിച്ചതോടെ ആ സാധ്വി ആ മഹാമുനിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 65

सुमित्रोवाच । पतिर्ममायमस्याहं भार्या वै मुनिसत्तम । आवाभ्यां जनितश्चायं चंद्रकांताभिधः सुतः

സുമിത്ര പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇദ്ദേഹം എന്റെ ഭർത്താവ്; ഞാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ. ഞങ്ങൾ ഇരുവരിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ പുത്രന്റെ പേര് ചന്ദ്രകാന്തൻ.

Verse 66

अयं मनोजवो नाम राजा सोमकुलोद्भवः । विक्रमाढ्यस्य तनयः शौर्ये विष्णुसमो बली

ഇദ്ദേഹം ‘മനോജവ’ എന്ന രാജാവാണ്, സോമകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ. വിക്രമാഢ്യന്റെ പുത്രൻ—ബലവാൻ, ശൗര്യത്തിൽ വിഷ്ണുസമൻ.

Verse 67

सुमित्रा नाम तस्याहं भार्या पतिमनुव्रता । युद्धे विनिर्जितो राजा गोलभेन मनोजवः

ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ, എന്റെ പേര് സുമിത്ര; ഞാൻ പതിവ്രത. യുദ്ധത്തിൽ രാജാവ് മനോജവൻ ഗോളഭനാൽ പരാജിതനായി.

Verse 68

राज्याद्भ्रष्टो निरालंबो मया पुत्रेण चान्वितः । वनं विवेश ब्रह्मर्षे क्रूरसत्त्वभयानकम्

ഹേ ബ്രഹ്മർഷേ! രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ചും ആശ്രയമില്ലാതെയും ആയ രാജാവ്—എന്നെയും തന്റെ പുത്രനെയും കൂട്ടി—ക്രൂരസത്ത്വങ്ങൾ ഭീതിയുണർത്തുന്ന വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 69

क्षुधया पीडितः पुत्रो ह्यावामन्नमयाचत । निरन्नो विधुरो राजा दृष्ट्वा पुत्रं क्षुधार्दितम्

ക്ഷുധയാൽ പീഡിതനായ പുത്രൻ ഞങ്ങളിരുവരോടും അന്നം യാചിച്ചു. എന്നാൽ അന്നമില്ലാത്ത, വിധുരനായ രാജാവ് തന്റെ കുഞ്ഞ് വിശപ്പാൽ വലയുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ…

Verse 70

शोकाकुलमना ब्रह्मन्मूर्च्छितः पतितो भुवि । इति तद्वचनं श्रुत्वा शोकपर्याकुलाक्षरम्

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ശോകാകുലമായ മനസ്സോടെ അവൻ മൂർച്ചിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു. ശോകം വിറയുന്ന അക്ഷരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ—

Verse 71

शक्तिपुत्रो मुनिः प्राह सुमित्रां तां पतिव्रताम् । मनोजवस्य नृपतेर्भार्यामग्निशिखोपमाम्

ശക്തിപുത്രനായ മുനി സുമിത്രയോട് പറഞ്ഞു—അവൾ പതിവ്രത, നൃപതി മനോജവന്റെ ഭാര്യ, അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ളവൾ.

Verse 72

पराशर उवाच । मनोजवस्य भार्ये ते मा भीर्भूयात्कथंचन । युष्माकमशुभं सत्यमचिरान्नाशमेष्यति

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മനോജവന്റെ ഭാര്യേ! എങ്ങനെയും ഭയപ്പെടരുത്. നിങ്ങളുടെ ഈ അശുഭം സത്യമായും അതിവേഗം നശിച്ചുപോകും.

Verse 73

मूर्च्छां विहाय ते भद्रे क्षणादुत्थास्यते पतिः । ततः पराशरो विप्रः पाणिना तं नराधिपम्

ഹേ ഭദ്രേ, മൂർച്ച വിട്ടാൽ നിന്റെ ഭർത്താവ് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ എഴുന്നേറും. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണനായ പരാശരമുനി തന്റെ കൈകൊണ്ട് ആ നരാധിപനെ സ്പർശിച്ചു.

Verse 74

पस्पर्श मंत्रं प्रजपन्ध्यात्वा देवं त्रियंबकम् । ततो मनोजवो राजा करस्पृष्टो महामुनेः

മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ത്ര്യംബകദേവനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം അവനെ സ്പർശിച്ചു. തുടർന്ന് മഹാമുനിയുടെ കരസ്പർശം ലഭിച്ച രാജാവ് മനോജവൻ—

Verse 75

उत्थितः सहसा तत्र त्यक्त्वा मूर्च्छां तमोमयीम् । ततः पराशरमुनिं प्रणम्य जगतीपतिः । उवाच परमप्रीतः प्रांजलिर्विप्रसत्तमम्

അവൻ അവിടെത്തന്നെ ഉടൻ തന്നെ തമോമയമായ മൂർച്ച വിട്ട് എഴുന്നേറ്റു. തുടർന്ന് ഭൂമിപതി പരാശരമുനിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, പരമാനന്ദത്തോടെ കൈകൂപ്പി ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 76

मनोजव उवाच । पराशरमुने त्वद्य त्वत्पादाब्जनिषेवणात्

മനോജവൻ പറഞ്ഞു— ഹേ പരാശരമുനേ, ഇന്ന് നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മസേവനത്താൽ—

Verse 77

मूर्च्छा मे विगता सद्यः पातकं चैव नाशितम् । त्वद्दर्शनमपुण्यानां नैव सिध्येत्कदाचन

എന്റെ മൂർച്ച ഉടൻ തന്നെ മാറി; എന്റെ പാതകവും നശിച്ചു. പുണ്യമില്ലാത്തവർക്ക് നിങ്ങളുടെ ദർശനം ഒരിക്കലും സിദ്ധിക്കുകയില്ല.

Verse 78

रक्ष मां करुणादृष्ट्या च्यावितं शत्रुभिः पुरात् । इत्युक्तः स मुनिः प्राह राजानं तं मनोजवम्

“കരുണാദൃഷ്ടിയോടെ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; ശത്രുക്കൾ വളരെ മുമ്പേ എന്നെ എന്റെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ മുനി മനോജവ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 79

पराशर उवाच । उपायं ते प्रवक्ष्यामि राजञ्च्छत्रुजयाय वै । रामसेतौ महापुण्ये गंधमादनपर्वते

പരാശരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാവേ, ശത്രുജയത്തിനുള്ള ഉപായം ഞാൻ നിനക്കു പറയുന്നു; മഹാപുണ്യമായ രാമസേതുവിൽ, ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ.”

Verse 80

विद्यते मंगलं तीर्थं सर्वैश्वर्यप्रदायकम् । सर्वलोकोपकाराय तस्मिन्सरसि राघवः

സകല ഐശ്വര്യവും നൽകുന്ന ‘മംഗള തീർത്ഥം’ അവിടെ ഉണ്ട്. സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരാർത്ഥം ആ സരസ്സിൽ രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ) സന്നിഹിതനാണ്.

Verse 81

सन्निधत्ते सदा लक्ष्म्या सीतया राजसत्तम । सपुत्रभार्यस्त्वं तत्र गत्वा स्नात्वा सभक्तिकम्

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മീസ്വരൂപിണിയായ സീതയോടുകൂടെ സദാ സന്നിഹിതനായി വസിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് നീ പുത്രനും ഭാര്യയും സഹിതം അവിടെ ചെന്നു ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുക.

Verse 83

वैभवात्तस्य तीर्थस्य नाशं यास्यत्यसंशयम् । मंगलानि च सर्वाणि प्राप्स्यसे न चिरान्नृप

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ വൈഭവത്താൽ നിന്റെ നാശം നിസ്സംശയം നശിച്ചുപോകും; ഹേ നൃപാ, അധികം വൈകാതെ നീ സർവ്വമംഗളങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 84

विजित्य शत्रूंश्च रणे पुनर्भूमिं प्रपत्स्यसे । अतस्त्वं भार्यया सार्द्धं पुत्रेण च मनोजव

യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് നീ വീണ്ടും നിന്റെ ഭൂമി പ്രാപിക്കും. അതിനാൽ, ഹേ മനോജവ, ഭാര്യയും പുത്രനും കൂടെ പുറപ്പെടുക।

Verse 85

गच्छ मंगलतीर्थं तद्गन्धमादनपर्वते । अहमप्यागमिष्यामि तवानुग्रहकाम्यया

ഗന്ധമാദന പർവതത്തിലെ ആ മംഗളതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുക. നിനക്കു അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാനും അവിടെ വരും।

Verse 86

पराशरस्त्वेवमुक्त्वा राजमुख्यैस्त्रिभिः सह । प्रायात्सेतुं समुद्दिश्य स्नातुं मंगलतीर्थके

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരാശരൻ മൂന്നു പ്രമുഖ രാജാക്കളോടൊപ്പം സേതുവിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു—മംഗളതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുവാൻ।

Verse 87

राजादिभिः सह मुनिर्विलंघ्य विविधं वनम् । वनप्रदेशदेशांश्च दस्युग्रामाननेकशः

രാജാവും മറ്റുള്ളവരും കൂടെ മുനി പലവിധ വനങ്ങൾ കടന്നു—വനപ്രദേശങ്ങളും ദേശഭാഗങ്ങളും താണ്ടി, അനേകം ദസ്യുഗ്രാമങ്ങൾക്കരികിലൂടെ।

Verse 88

प्रययौ मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तत्र संकल्प्य विधिवत्सस्नौ स मुनिपुंगवः

അവൻ ഗന്ധമാദന പർവതത്തിലെ മംഗളതീർത്ഥത്തിലെത്തി. അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സങ്കൽപം ചെയ്ത്, ആ മുനിപുംഗവൻ സ്നാനം ചെയ്തു।

Verse 89

तानपि स्नापयामास राजादीन्विधिपूर्वकम् । तत्र श्राद्धं च भूपालश्चकार पितृतृप्तये

അവൻ രാജാവിനെയും മറ്റുള്ളവരെയും വിധിപൂർവം അവിടെയേ സ്നാനം ചെയ്യിച്ചു. അതേ സ്ഥലത്ത് ഭൂപാലൻ പിതൃതൃപ്തിക്കായി ശ്രാദ്ധവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 90

तत्र मासत्रयं सस्नौ राजा पत्नीसुतस्तथा । ततः पराशरमुनिः सस्नौ नियमपूर्वकम्

അവിടെ രാജാവ് ഭാര്യയും പുത്രനും കൂടെ മൂന്നു മാസം സ്നാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് പരാശരമുനിയും നിയമപൂർവം സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 91

एवं मासत्रयं सस्नौ तैः साकं मुनिपुंगवः । मंगलाख्ये महापुण्ये सर्वामंगलनाशने

ഇങ്ങനെ അവരോടൊപ്പം മുനിശ്രേഷ്ഠൻ മൂന്നു മാസം സ്നാനം ചെയ്തു—‘മംഗലാ’ എന്ന മഹാപുണ്യ തീർത്ഥത്തിൽ; അത് സർവ്വ അമംഗളവും നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

Verse 92

क्षेत्रश्राद्धादिकं चापि तत्तीरे कुरु भूपते । एवं कृते त्वया राजन्नलक्ष्मीः क्लेशकारिणी

ഹേ ഭൂപതേ! ആ തീരത്തുതന്നെ ക്ഷേത്ര-ശ്രാദ്ധാദി കർമങ്ങളും ചെയ്യുക. ഹേ രാജൻ! നീ ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ക്ലേശകാരിണിയായ അലക്ഷ്മി (ദുര്ഭാഗ്യം) അകന്നുപോകും.

Verse 93

चत्वारिंशद्दिनं तत्र मंत्रमेकाक्षरं नृपः । तत्र तीर्थे जजापासौ मुन्युक्तेनैव वर्त्मना

അവിടെ രാജാവ് നാല്പത് ദിവസം ഏകാക്ഷര മന്ത്രം ജപിച്ചു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ മുനി ഉപദേശിച്ച മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ചുതന്നെ അദ്ദേഹം ജപകർമ്മം നിർവഹിച്ചു.

Verse 94

एवमभ्यसतस्तस्य मंत्रमेकाक्षरं द्विजाः । मुनिप्रसादात्पुरतो धनुः प्रादुरभूद्दृढम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവൻ ഇങ്ങനെ ഏകാക്ഷരമന്ത്രം നിരന്തരം അഭ്യസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ അവന്റെ മുമ്പിൽ ദൃഢമായ ധനുസ്സ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 95

अक्षयाविषुधी चापि खड्गौ च कनकत्सरू । एकं चर्म गदा चैका तथैको मुसलोत्तमः

അക്ഷയമായ തൂണീരും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കൂടാതെ ഖഡ്ഗങ്ങളും സ്വർണ്ണബാണങ്ങളും; പിന്നെ ഒരു പരിച, ഒരു ഗദ, അതുപോലെ ഒരു ഉത്തമ മുസലും പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 96

एकः शंखो महानादो वाजियुक्तो रथस्तथा । ससारथिः पताका च तीर्थादुत्तस्थुरग्रतः

മഹാനാദമുള്ള ഒരു ശംഖും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതുപോലെ കുതിരകളാൽ യുക്തമായ രഥവും; സാരഥിയോടും പതാകയോടും കൂടി—അവന്റെ മുമ്പിൽ ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു വന്നു.

Verse 97

कवचं कांचनमयं वैश्वानरसमप्रभम् । प्रादुर्बभूव तत्तीर्थात्प्रसादेन मुनेस्तथा

സ്വർണ്ണമയമായ, വൈശ്വാനരാഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ള കവചവും, മുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 98

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषणम् । तीर्थानां प्रवरात्तस्मादुत्थितं नृपतेः पुरः

ഹാരം, കേയൂരം, മുകുടം, കടകം മുതലായ വിഭൂഷണങ്ങൾ—തീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 99

दिव्यांबरसहस्रं च तीर्थात्प्रादुरभूत्तदा । माला च वैजयंत्याख्या स्वर्णपंकजशोभिता

അപ്പോൾ ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ആയിരം ദിവ്യാംബരങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സ്വർണ്ണപദ്മശോഭയുള്ള ‘വൈജയന്തി’ എന്ന മാലയും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 100

एतत्सर्वं समालोक्य मुनयेऽसौ न्यवेदयत् । ततः पराशरमुनिर्जलमादाय तीर्थतः

ഇതെല്ലാം കണ്ടു അവൻ മുനിയോട് അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് പരാശരമുനി ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ജലം എടുത്തു.

Verse 101

अभ्यषिंचन्नरपतिं मंत्रपूतेनवारिणा । ततोऽभिषिक्तो नृपतिर्मुनिना परिशोभितः

മന്ത്രപൂതമായ ജലത്തോടെ അദ്ദേഹം രാജാവിനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്ന് മുനിയുടെ അഭിഷേകത്താൽ ആ നൃപൻ തേജസ്സോടെ ശോഭിച്ചു.

Verse 102

सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा । हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितः

ആ യുവരാജാവ് സന്നദ്ധനായി കവചധാരിയും ഖഡ്ഗധാരിയും ധനുസ്സും ബാണങ്ങളും ധരിച്ചവനായിരുന്നു; ഹാരം, കേയൂരം, മുകുടം, കടകം മുതലായ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു.

Verse 103

दिव्यांबरधरश्चापि वाजियुक्त रथस्थितः । शुशुभेऽतीव नृपतिर्मध्याह्न इव भास्करः

ദിവ്യാംബരങ്ങൾ ധരിച്ചു, അശ്വയുക്തമായ രഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട ആ രാജാവ് അത്യന്തം ദീപ്തനായി ശോഭിച്ചു—മധ്യാഹ്ന സൂര്യനെപ്പോലെ.

Verse 104

तस्मै नृपतये तत्र ब्रह्माद्यस्त्रं महामुनिः । सांगं च सरहस्यं च सोत्सर्गं सोप संहृति

അവിടെ മഹാമുനി ആ നൃപനോട് ബ്രഹ്മാദി ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ—അംഗോപാംഗങ്ങളോടും ഗുഹ്യരഹസ്യങ്ങളോടും പ്രയോഗ (ഉത്സർഗ) വിധിയോടും ഉപസംഹാരവിധിയോടും കൂടി—സമ്യകമായി ഉപദേശിച്ചു।

Verse 105

उपादिशच्छक्तिपुत्रः सुमित्राजानये तदा । मनोजवोऽथ मुनिना ह्याशीर्वादपुरःसरम्

അപ്പോൾ ശക്തിപുത്രനായ പരാശരൻ സുമിത്രാജാന രാജാവിനെ ഉപദേശിച്ചു. തുടർന്ന് മുനിയുടെ ആശീർവാദം മുൻനിർത്തി മനോജവൻ തന്റെ ദൗത്യത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 106

प्रेरितो रथमास्थाय प्रणम्य मुनिपुंगवम् । प्रदक्षिणीकृत्य तदाभ्यनुज्ञातो महर्षिणा

പ്രേരിതനായി അവൻ രഥത്തിൽ കയറി, മുനിപുംഗവനെ നമസ്കരിച്ചു, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, പിന്നെ മഹർഷിയുടെ അനുവാദം നേടി।

Verse 107

सार्द्धं पत्न्या च पुत्रेण प्रययौ विजयाय सः । स गत्वा स्वपुरं राजा प्रदध्मौ जलजं तदा

അവൻ ഭാര്യയും പുത്രനും കൂടെ വിജയാർത്ഥം പുറപ്പെട്ടു. സ്വന്തം നഗരത്തിലെത്തിയ രാജാവ് അപ്പോൾ ജലജ ശംഖം മുഴക്കി।

Verse 108

ततः शंखरवं श्रुत्वा गोलभस्तु ससैनिकः । युद्धाय निर्ययौ तूर्णं मनोजवनृपेण सः

അപ്പോൾ ശംഖനാദം കേട്ട് ഗോളഭസ്തു തന്റെ സൈന്യത്തോടുകൂടെ മനോജവ രാജാവിനെതിരേ യുദ്ധത്തിനായി വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 109

दिनत्रयं रणं जज्ञे गोलभेन नृपस्य वै । ततश्चतुर्थे दिवसे गोलभं तु ससैनिकम्

മൂന്നു ദിവസം രാജാവിന് ഗോളഭനോടു ഘോരയുദ്ധം നടന്നു. പിന്നെ നാലാം ദിവസം രാജാവ് സൈന്യസഹിതം ഗോളഭനെ ജയിച്ചു.

Verse 110

मनोजवो नृपो युद्धे ब्रह्मास्त्रेण व्यनाशयत् । ततः सपुत्र भार्योऽयं पुरं प्राप्य निजं नृपः

യുദ്ധത്തിൽ മനോജവ രാജാവ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ട് ശത്രുവിനെ നശിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഭാര്യയും പുത്രനും സഹിതം സ്വന്തം നഗരത്തിലെത്തി.

Verse 111

पालयन्पृथिवीं सर्वां बुभुजे भार्यया सह । तदाप्रभृति राजासौ नाहंकारं चकार वै

സകല ഭൂമിയും പരിപാലിച്ചുകൊണ്ട് ആ രാജാവ് രാജ്ഞിയോടുകൂടെ സമൃദ്ധി അനുഭവിച്ചു. അന്നുമുതൽ അദ്ദേഹം അഹങ്കാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടില്ല.

Verse 112

असूयादींस्तथा दोषान्वर्जयामास भूपतिः । अहिंसानिरतो दांतः सदा धर्मपरोऽभवत्

ആ ഭൂപതി അസൂയ മുതലായ ദോഷങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചു. അഹിംസയിൽ നിരതനായി, സംയമത്തോടെ, സദാ ധർമ്മപരനായിത്തീർന്നു.

Verse 113

सहस्रं वत्सरानेवं ररक्ष स महीपतिः । ततो विरक्तो राजेन्द्रः पुत्रे राज्यं निधाय तु

ഇങ്ങനെ ആ ഭൂമിപതി ആയിരം വർഷം രാജ്യം സംരക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് വിരക്തനായ രാജേന്ദ്രൻ രാജ്യം പുത്രനിൽ ഏല്പിച്ചു.

Verse 114

जगाम मंगलं तीर्थं गन्धमादनपर्वते । तपश्चचार तत्रासौ ध्यायन्हृदि सदाशिवम्

അവൻ ഗന്ധമാദനപർവതത്തിലെ മംഗളം എന്ന ശുഭ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ സദാശിവനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 115

ततोऽचिरेण कालेन त्यक्त्वा देहं मनोजवः । शिवलोकं ययौ राजा तस्य तीर्थस्य वैभवात्

പിന്നീട് അധികകാലം കഴിയുന്നതിന് മുമ്പേ മനോജവൻ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു; ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയാൽ രാജാവ് ശിവലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 116

तस्य भार्या सुमित्रापि तस्यालिंग्य तनुं तदा । अन्वारूढा चितां विप्राः प्राप तल्लोकमेव सा

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവന്റെ ഭാര്യ സുമിത്രയും അന്ന് അവന്റെ ദേഹം ആലിംഗനം ചെയ്ത് ചിതയിൽ കയറി; അവളും അതേ ലോകം പ്രാപിച്ചു.

Verse 117

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्तीर्थं श्रीमन्मंगलनामकम् । मनोजवो नृपो यत्र स्नात्वा तीर्थे महत्तरे

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ശ്രീമാൻ ‘മംഗളം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പ്രഭാവം ഇങ്ങനെയാണ്. ആ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് രാജാവ് മനോജവൻ (ഇത്തരം ഫലം) പ്രാപിച്ചു.

Verse 118

शत्रून्विजित्य देहांते शिवलोकं ययौ स्त्रिया । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेव्यं मंगलतीर्थकम्

ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, ജീവിതാന്തത്തിൽ അവൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ ശിവലോകം പ്രാപിച്ചു. അതുകൊണ്ട് മംഗള തീർത്ഥത്തെ സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി സേവിച്ച് ദർശിക്കണം.

Verse 119

तीर्थमेतदतिशोभनं शिवं भुक्तिमुक्तिफलदं नृणां सदा । पापराशितृणतूलपावकं सेवत द्विजवरा विमुक्तये

ഈ തീർത്ഥം അത്യന്തം ശോഭനവും ശിവമയവും ആകുന്നു; ഇത് മനുഷ്യർക്കു നിത്യം ഭോഗവും മോക്ഷവും എന്ന ഫലം നൽകുന്നു. പുല്ലും പരുത്തിത്തൂഴും പോലെ പാപരാശിയെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിസ്വരൂപമായതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പൂർണ്ണ വിമുക്തിക്കായി ഇതിനെ ആശ്രയിക്കുവിൻ।