Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

प्राणायामत्रयं कृत्वा बीजवर्णैः सबिंदुकैः । मातृका न्यस्य विधिवद्ध्यात्वा तां देवतां पराम्

prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā bījavarṇaiḥ sabiṃdukaiḥ | mātṛkā nyasya vidhivaddhyātvā tāṃ devatāṃ parām

ത്രിവിധ പ്രാണായാമം ചെയ്തു, ബിന്ദുസഹിത ബീജവർണങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം മാതൃകാ-ന്യാസം നിർവഹിച്ചു; തുടർന്ന് ആ പരമദേവതയെ ധ്യാനിക്കണം।

प्राणायामत्रयम्the three breath-controls
प्राणायामत्रयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राणायाम + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणायामानां त्रयम्)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकाले कृत्य (having done)
बीजवर्णैःwith seed-syllables/letters
बीजवर्णैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबीज + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बीजानां वर्णैः)
सबिंदुकैःtogether with bindu(s)
सबिंदुकैः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + बिंदु + क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (बिंदुकैः सह = सबिंदुकैः)
मातृकाम्the mātṛkā (alphabet/energy-matrix)
मातृकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
न्यस्यhaving placed (nyāsa)
न्यस्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + अस्/न्यस् (धातु; √अस् with उपसर्ग, ‘to place’ as nyasya)
Formल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having placed/assigning’
विधिवत्according to rule
विधिवत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण), ‘विधिना यथा’
ध्यात्वाhaving meditated
ध्यात्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘having meditated’
ताम्that (her)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
देवताम्the deity
देवताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पराम्supreme
पराम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवताम्)

Unspecified (contextual narrator in Brahmottarakhaṇḍa)

Scene: A yogin seated in padmāsana performs controlled breathing; luminous Sanskrit letters (Mātr̥kā) and bīja-syllables with bindu appear as glowing points and garlands, settling onto different parts of the body; the heart-lotus begins to radiate as a sanctum for the supreme deity.

M
Mātr̥kā
B
Bīja (seed syllables)
D
Devatā (supreme deity)

FAQs

Inner purification through breath-discipline and mantra-nyāsa prepares the practitioner for steady meditation on the Supreme.

No specific tīrtha is named in this verse; it focuses on ritual preparation and contemplative practice.

Threefold prāṇāyāma followed by mātṛkā-nyāsa using bīja-varṇas with bindu, culminating in meditation.