Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

वाचस्पतिरुवाचेदं प्राञ्जलिर्जलजासनम् । युष्मद्वंशोद्भवस्तात तालमेघो महाबलः

vācaspatiruvācedaṃ prāñjalirjalajāsanam | yuṣmadvaṃśodbhavastāta tālamegho mahābalaḥ

വാചസ്പതി കൈകൂപ്പി താമരാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു— “താതാ, നിങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ നിന്നു ‘താലമേഘ’ എന്ന മഹാബലൻ ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നു.”

वाचस्पतिःVācaspati (Bṛhaspati)
वाचस्पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाचस्-पति (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/प्रथमा); विग्रहः: वाचसां पतिः (lord of speech; Bṛhaspati)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (2nd/द्वितीया)
प्राञ्जलिःwith folded hands
प्राञ्जलिः:
Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-अञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/प्रथमा); ‘वाचस्पतिः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्; अर्थः: अञ्जलिं कृत्वा (with folded hands)
जलजासनम्the lotus-seated one (Brahmā)
जलजासनम्:
Sambodhana (Addressed/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootजलज-आसन (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (2nd/द्वितीया); सम्बोधनार्थे कर्मरूपेण (addressed as object); विग्रहः: जलजे (पद्मे) आसनं यस्य (one whose seat is the lotus; Brahmā)
युष्मद्वंशोद्भवःone born of your lineage
युष्मद्वंशोद्भवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद्-वंश-उद्भव (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/प्रथमा); विग्रहः: युष्माकं वंशात् उद्भवः (born of your lineage)
तातO dear one / O father
तात:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन)
तालमेघःTālamegha
तालमेघः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootताल-मेघ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/प्रथमा); विग्रहः: ताल इव मेघः (Tālamegha, a proper name)
महाबलःvery strong
महाबलः:
Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा-बल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/प्रथमा); ‘तालमेघः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्; विग्रहः: महत् बलं यस्य (of great strength)

Vācaspati

Tirtha: Revā-khaṇḍa narrative tīrtha-frame

Type: kshetra

Scene: Vācaspati stands with folded hands before Brahmā seated on a lotus, delivering grave tidings: a powerful being, Tālamegha, has arisen from Brahmā’s own lineage; the court’s mood turns tense.

V
Vācaspati
B
Brahmā (Jalajāsana)
T
Tālamegha

FAQs

Even those arising within a sacred lineage can turn toward adharma; therefore discernment and refuge in dharma are essential.

The verse sits within the Revā Khaṇḍa (Narmadā/Revā sacred geography), though this specific line focuses on the cosmic conflict that frames the Māhātmya.

None in this verse; it introduces the antagonist (Tālamegha) and the need for protection.