Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तेन तत्स्थापितं लिङ्गं पूतिकेश्वरमुत्तमम् । यस्तत्र मनुजो भक्त्या स्नायाद्भरतसत्तम

Transliteration

tena tatsthāpitaṃ liṅgaṃ pūtikeśvaramuttamam | yastatra manujo bhaktyā snāyādbharatasattama

Translation

അങ്ങനെ അവൻ അവിടെ ഉത്തമമായ ‘പൂതികേശ്വര’ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠ! ആരെങ്കിലും അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്‌താൽ—

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of लिङ्गम्)

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पूतिकेश्वरम्: Pūtikeśvara
• पूतिकेश्वरम्: Karma (Apposition/object-like/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूतिक-ईश्वर (प्रातिपदिक; पूतिक + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नाम (appositional to लिङ्गम्)

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of पूतिकेश्वरम्)

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• मनुजः: a man; person
• मनुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• स्नायात्: should bathe
• स्नायात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• भरतसत्तम: O best of the Bharatas
• भरतसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भरत-सत्तम (प्रातिपदिक; भरत + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrīmārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pūtikeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king addressed as ‘Bharata-sattama’/rājendra

Visual Art Cues

Scene: The healed king establishes the Pūtikeśvara liṅga; pilgrims bathe in the Narmadā with folded hands, then approach the shrine with offerings.

Characters & Entities

• Pūtikeśvara
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti joined to tīrtha-snānā at a Śiva-liṅga site is praised as a direct path to purification and blessing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pūtikeśvara—specifically the liṅga and its bathing-place (tīrtha) connected with it.

What ritualistic prescription is mentioned?

Devotional bathing (snāna) at the Pūtikeśvara tīrtha is explicitly recommended.