Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

क्षेत्रपालो वसेत्तत्र ढौण्ढेशो नाम नामतः । तस्य चाराधनं कृत्वा नारी वा पुरुषोऽपि वा

kṣetrapālo vasettatra ḍhauṇḍheśo nāma nāmataḥ | tasya cārādhanaṃ kṛtvā nārī vā puruṣo'pi vā

അവിടെ ക്ഷേത്രപാലൻ വസിക്കുന്നു; പേരാൽ ‘ഢൗൺഢേശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ. അവനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—

क्षेत्रपालःthe guardian of the field/region
क्षेत्रपालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + पाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘क्षेत्रस्य पालः’)
वसेत्should dwell
वसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
ढौण्ढेशःḌhauṇḍheśa (name)
ढौण्ढेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootढौण्ढ + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नाम)
नामnamed, called
नाम:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक निपात (particle meaning ‘called/namely’)
नामतःby name, in name
नामतः:
Hetu/Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण (ablatival adverb)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आराधनम्worship, propitiation
आराधनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआ-√राध् (धातु) + अन (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कृदन्त-भाववाचक संज्ञा (verbal noun)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
नारीa woman
नारी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle ‘or’)
पुरुषःa man
पुरुषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक निपात (also/even)
वाor
वा:
Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात

Śrī Mārkaṇḍeya (continued narration)

Tirtha: Kurkurī-tīrtha (kṣetra with Ḍhauṇḍheśa-kṣetrapāla)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: At the entrance to a riverbank sacred precinct stands Ḍhauṇḍheśa, a fierce yet protective Śaiva guardian (kṣetrapāla), receiving offerings from pilgrims before they proceed inward.

K
Kṣetrapāla
Ḍhauṇḍheśa

FAQs

Sacred places are protected by kṣetrapālas; honoring the guardian is part of proper dharmic approach to a tīrtha.

Kurkurī-tīrtha, specifically its resident kṣetrapāla named Ḍhauṇḍheśa.

Ārādhana (worship/propitiation) of the kṣetrapāla Ḍhauṇḍheśa, open to both women and men.