Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं चान्यच्छिखितीर्थमनुत्तमम् । प्रधानं सर्वतीर्थानां पञ्चायतनमुत्तमम्

mārkaṇḍeya uvāca | tasyaivānantaraṃ cānyacchikhitīrthamanuttamam | pradhānaṃ sarvatīrthānāṃ pañcāyatanamuttamam

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിന്റെ ഉടനെ ‘ശിഖിതീർത്ഥം’ എന്ന മറ്റൊരു അനുത്തമ തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലെയും പ്രധാനം, ഉത്തമ പഞ്ചായതന ധാമവും ആകുന്നു।

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तस्यof that/thereafter of it
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (Nipāta)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)
अनन्तरम्immediately after
अनन्तरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् अव्यय (adverbial accusative), अर्थ: ततः परम्
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अन्यत्another
अन्यत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (तीर्थम्)
शिखितीर्थम्the Śikhi-tīrtha
शिखितीर्थम्:
Karma/Predicate noun (Contextual)
TypeNoun
Rootशिखि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (शिखिनः तीर्थम्)
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (तीर्थम्)
प्रधानम्chief
प्रधानम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (तीर्थम्/पञ्चायतनम्)
सर्वतीर्थानाम्of all sacred places
सर्वतीर्थानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समास: कर्मधारय/तत्पुरुष (सर्वाणि तीर्थानि)
पञ्चायतनम्the five-shrine complex
पञ्चायतनम्:
Predicate noun (Complement)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + आयतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (पञ्च आयतनानि यस्मिन्/पञ्चायतनम्)
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (पञ्चायतनम्)

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Śikhitīrtha

Type: kshetra

Listener: King (nṛpa)

Scene: Mārkaṇḍeya speaking to a king, pointing toward a riverside sacred complex: five shrines/altars arranged as pañcāyatana, pilgrims arriving with offerings; Narmadā visible nearby.

M
Mārkaṇḍeya
Ś
Śikhitīrtha
P
Pañcāyatana

FAQs

The Purāṇa teaches that certain tīrthas are celebrated as spiritually preeminent, especially when worship is integrated in a complete sacred complex (pañcāyatana).

Śikhitīrtha, presented as an unsurpassed tīrtha within the Revā Khaṇḍa’s Narmadā sacred landscape.

No specific rite is prescribed in this verse; it introduces the site and its status as a pañcāyatana sacred place.