Home›Skanda Purana›Avanti Khanda›Reva Khanda›Adhyaya 18›Shloka 3
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

नीलोत्पलाभाः क्वचिदंजनाभा गोक्षीरकुन्देन्दुनिभाश्च केचित् । मयूरचन्द्राकृतयस्तथाऽन्ये केचिद्विधूमानलसप्रभाश्च

Transliteration

nīlotpalābhāḥ kvacidaṃjanābhā gokṣīrakundendunibhāśca kecit | mayūracandrākṛtayastathā'nye kecidvidhūmānalasaprabhāśca

Translation

ചിലർ നീലോത്പലത്തെപ്പോലെ, ചിലർ അഞ്ജനത്തെപ്പോലെ ശ്യാമവർണ്ണം; ചിലർ ഗോക്ഷീരം, കുന്ദം, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു. മറ്റുചിലർ മയൂരം, അർദ്ധചന്ദ്രാകൃതികൾ; ചിലർ ധൂമരഹിത അഗ്നിപ്രഭപോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായി.

Word by Word
नीलोत्पलाभाःhaving the appearance of blue lotuses
नीलोत्पलाभाः:
Visheshana (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण—‘आभा’ (splendour/appearance) with उपमान-निर्देश (simile-base)
क्वचित्in some places / sometimes
क्वचित्:
Kriyavisheshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय—काल/देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘somewhere/sometimes’)
अंजनाभाःhaving the look of collyrium (dark/black)
अंजनाभाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootअंजन (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
गोक्षीरcow’s milk
गोक्षीर:
Upamana (Simile member)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक) + क्षीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपद (cow’s milk) used as compound-member
कुन्दjasmine (kunda flower)
कुन्द:
Upamana
TypeNoun
Rootकुन्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (jasmine)
इन्दुmoon
इन्दु:
Upamana
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग (moon)
निभाःresembling
निभाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootनिभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण—‘like/resembling’ (upamā-vācaka)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चयबोधक (conjunction)
केचित्some
केचित्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम—‘some (persons/things)’
मयूरचन्द्राकृतयःforms shaped like peacock-moons (crescent-like)
मयूरचन्द्राकृतयः:
Karta (Subject/appositional)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘आकृति’—रूपवाचक; समासः उपमान-निर्देशः
तथाlikewise
तथा:
Kriyavisheshana
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय—रीतिवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: ‘thus/likewise’)
अन्येothers
अन्ये:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘others’
केचित्some
केचित्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
विधूमsmokeless
विधूम:
Visheshana (compound member)
TypeAdjective
Rootवि-धूम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (समासाङ्ग), ‘smokeless’; समासपूर्वपद
अनलfire
अनल:
Upamana
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘fire’; समासाङ्ग
सप्रभाःhaving the radiance (of smokeless fire)
सप्रभाः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह-प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहिर्वृत्तिः ‘with splendour’; here as ‘having the lustre (of …)’
चand
च:
Sambandha
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय—समुच्चयबोधक
Speaker

Śrī Markaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-region (contextual)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A sky filled with many kinds of clouds: some blue like nīlotpala, some black like añjana, some white like milk/jasmine/moon; others shaped like peacocks and crescents; some glowing like smokeless fire—an ominous, beautiful prelude to cosmic rain.

Characters & Entities
P
Pralaya clouds
M
Moon (indu/candra)
P
Peacock (mayūra)

FAQs

The Purāṇas use vivid forms to teach awe and detachment: the universe’s beauty and terror alike are transient displays within time.

Not a specific site in this verse; it supports the Revā Khaṇḍa’s larger praise of Narmadā by portraying the scale of pralaya.

None; it is descriptive (rūpa-varṇana) of the pralaya clouds.

←Previous Verse
Next Verse→