Mantra 24
Rishi: Ṛgvedic Apāṃ Napāt tradition (ritual attribution: Adhvaryu)
Devata: Agni (Apāṃ Napāt)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्नेरनी॑कम॒प आ वि॑वेशा॒पां नपा॑त् प्रति॒रक्ष॑न्नसु॒र्य॒म् । दमे॑दमे स॒मिधं॑ यक्ष्यग्ने॒ प्रति॑ ते जि॒ह्वा घृ॒तमुच्च॑रण्य॒त् स्वाहा॑
Transliteration
agnér anī́kam apá ā́ viveśā́pāṃ nápāt pratirákṣann asúryam | dáme-dame samídhaṃ yakṣy agne práti te jihvā́ ghṛtám úc-caraṇyat svā́hā ||
Translation
അഗ്നിയുടെ ദീപ്തമായ മുഖം ജലങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു; അപാം നപാത് (ജലങ്ങളുടെ പുത്രൻ) സൂര്യരഹിതമായ അന്ധകാരത്തെ പ്രതിരോധിച്ച് കാക്കുന്നു. ഹേ അഗ്നേ, വീടുവീടായി സമിധിനെ യജിക്ക; നിന്റെ ജിഹ്വ ഘൃതത്തെ നേരിടാൻ ഉയർന്നു വരട്ടെ—സ്വാഹാ।
Padapatha (Word Analysis)
अग्नेः । अनीकम् । अपः । आ । विवेश । अपाम् । नपात् । प्रति । रक्षन् । असुर्यम् । दमे-दमे । समिधम् । यक्षि । अग्ने । प्रति । ते । जिह्वा । घृतम् । उत्-चरण्यत् । स्वाहा ।
Word by Word
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अनीकम्the face/front (radiance)
अनीकम्:
कर्म (गत्यर्थे ‘वि-विश्’)
TypeNoun
Rootअनीक (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
आtowards, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशhas entered
विवेश:
कर्तृ (अग्नेर्-अनीकम्/अग्निः अभिप्रेतः)
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
नपात्the offspring/son (Apāṃ Napāt)
नपात्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक)
प्रतिरक्षन्protecting, guarding
प्रतिरक्षन्:
कर्तृ (नपात्-विशेषणम्)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु) + प्रति- (उपसर्ग)
असुर्यम्the non-sunlight (darkness), sunless (state)
असुर्यम्:
कर्म (प्रतिरक्षन्)
TypeAdjective
Rootअसुर्य (प्रातिपदिक)
दमेin the house
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
दमेin the house
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
समिधम्the kindling-stick, fuel
समिधम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
यक्षिworship/offer!
यक्षि:
कर्तृ (आह्वानः)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in return
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
तेto you/your
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (अर्थानुसार)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
जिह्वाthe tongue (flame)
जिह्वा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
उच्चरण्यत्rose up, moved upward
उच्चरण्यत्:
क्रिया (जिह्वा-कर्तृ)
TypeVerb
Rootचर् (धातु) + उत्- (उपसर्ग)
स्वाहाsvāhā (hail!, offering-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
A
AgniA
Apāṃ Napāt (Agni in the Waters)Ā
Āpaḥ (Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes