Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Rishi: Yājñavalkya (general attribution)
Devata: Indra (prāṇa/udāna as Indra’s); Tvaṣṭṛ (form-giver)
Chandas: Mixed (predominantly Tr̥ṣṭubh-like cadence, but treated as yajus in ritual deployment)

ऐ॒न्द्रः प्रा॒णो अङ्गे॑ अङ्गे॒ नि दी॑ध्यदै॒न्द्र उ॑दा॒नो अङ्गे॑ अङ्गे॒ निधी॑तः । देव॑ त्वष्ट॒र्भूरि॑ ते॒ सᳪ स॑मेतु॒ सल॑क्ष्मा॒ यद्विषु॑रूपं॒ भवा॑ति । दे॑व॒त्रा यन्त॒मव॑से॒ सखा॒योऽनु॑ त्वा मा॒ता पि॒तरो॑ मदन्तु

aíndraḥ prāṇó aṅgé aṅge ní dīdhya(d) aíndra udā́nó aṅgé aṅge nídhītaḥ | deva tvaṣṭar bhū́ri te sáṃ sametu sálakṣmā yád víṣurūpaṃ bhávāti | devatrā́ yántam ávase sákhāyo'nu tvā mātā́ pitaro madantu

ഇന്ദ്രന്റെ പ്രാണൻ ഓരോ അംഗത്തിലും ജ്വലിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രന്റെ ഉദാനൻ ഓരോ അംഗത്തിലും സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവ ത്വഷ്ടൃ, നിനക്കായി സമൃദ്ധമായ ശക്തി ഒന്നിച്ചു ചേരട്ടെ; ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടെ, അത് ബഹുരൂപമായാലും. ദേവത്രമായി സഹായത്തിനായി പോകുന്ന നിന്നെ സഖാക്കൾ അനുഗമിക്കട്ടെ; മാതാവും പിതാക്കളും നിന്നെക്കുറിച്ച് ആനന്ദിക്കട്ടെ.

ऐन्द्रः । प्राणः । अङ्गे अङ्गे । नि । दीध्यत् । ऐन्द्रः । उदानः । अङ्गे अङ्गे । नि-धीतः । देव । त्वष्टः । भूरि । ते । सम् । सम्-एतु । स-लक्ष्मा । यत् । विषु-रूपम् । भवति । देव-त्रा । यन्तम् । अवसे । सखायः । अनु । त्वा । माता । पितरः । मदन्तु

ऐन्द्रःIndra-related, belonging to Indra
ऐन्द्रः:
विशेषण (प्राणस्य)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (इन्द्र-सम्बन्धी प्रातिपदिक) < इन्द्र
प्राणःbreath, vital breath
प्राणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अङ्गेin a limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
अङ्गेin (each) limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
निdown, into; intensifier
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
दीध्यदत्shines, kindles
दीध्यदत्:
क्रिया (प्राणस्य)
TypeVerb
Root√दीधि/√दीप् (दीप्तौ) — Vedic present stem दीध्य-
ऐन्द्रःIndra-related
ऐन्द्रः:
विशेषण (उदानस्य)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (इन्द्र-सम्बन्धी प्रातिपदिक) < इन्द्र
उदानःup-breath (udāna)
उदानः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
अङ्गेin a limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
अङ्गेin (each) limb
अङ्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
निधीतःplaced, established
निधीतः:
क्रिया/विधेय (उदानस्य)
TypeVerb
Rootनि + √धा (धारणे/स्थापने) → नि-धि (कृदन्त: क्त)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वष्टःO Tvaṣṭṛ
त्वष्टः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
भूरिmuch, abundant
भूरि:
विशेषण (सत्/तेजः/समृद्धेः)
TypeAdjective
Rootभूरि (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
समेतुmay it come together, may it unite
समेतु:
क्रिया (आशीर्वाद/विधि)
TypeVerb
Rootसम् + √इ (गत्यर्थ) → सम्-एतु
सलक्ष्माwith auspicious mark/sign
सलक्ष्मा:
विशेषण (यत्…रूपम्)
TypeAdjective
Rootस-लक्ष्मन्/लक्ष्मा (प्रातिपदिक)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय (यद्-तद्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
विषुरूपम्of diverse forms, multiform
विषुरूपम्:
विशेषण (यत्)
TypeAdjective
Rootविषु-रूप (प्रातिपदिक) < विषु + रूप
भवातिbecomes, is
भवाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)
देवत्राtowards/among the gods, god-ward
देवत्रा:
अधिकरण (देश/गति)
TypeIndeclinable
Rootदेवत्रा (अव्यय) < देव + त्रा
यन्तम्going, proceeding
यन्तम्:
कर्म (अनु…)
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ) → यत् (शतृ/शानच् कृदन्त) ‘यन्त्’
अवसेfor help, for protection
अवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
सखायःfriends, companions
सखायः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
अनुafter, along
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
माताmother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पितरःfathers, forefathers
पितरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मदन्तुmay they rejoice, be glad
मदन्तु:
क्रिया (आशीर्वाद)
TypeVerb
Root√मद् (हर्षे/मादे)
I
Indra
T
Tvaṣṭṛ
P
Pitṛs (Fathers/ancestors)
M
Mātṛ (Mother)
S
Sakhāyaḥ (Friends/allies)