Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya (general Śukla-YV attribution)
Devata: Dik-devatāḥ (Directions); also atmospheric sphere (Antarikṣa) as recipient-domain
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
घृ॒तं घृ॑तपावानः पिबत॒ वसां॑ वसापावानः पिबता॒न्तरि॑क्षस्य ह॒विर॑सि॒ स्वाहा॑ । दिश॑: प्र॒दिश॑: आ॒दिशो॑ वि॒दिश॑ उ॒द्दिशो॑ दि॒ग्भ्यः स्वाहा॑
Transliteration
ghṛtáṃ ghṛtapāvānaḥ pibata vasā́ṃ vasāpāvānaḥ pibatāntárikṣasya havír asi svā́hā | díśaḥ pradíśa ā́diśo vidíśa uddíśo digbhyáḥ svā́hā
Translation
ഘൃതം പാനം ചെയ്യുവിൻ—ഹേ ഘൃത-പാവനകരരേ; വസാ പാനം ചെയ്യുവിൻ—ഹേ വസാ-പാവനകരരേ. നീ അന്തരിക്ഷത്തിന്റെ ഹവിസ്സാണ്—സ്വാഹാ! ദിശകൾക്ക്, പ്രദിശകൾക്ക്, ആദിശകൾക്ക്, വിദിശകൾക്ക്, ഉദ്ദിശകൾക്ക്—ദിഗ്ഭ്യഃ സ്വാഹാ!
Padapatha (Word Analysis)
घृतम् । घृत-पावानः । पिबत । वसाम् । वसा-पावानः । पिबत । अन्तरिक्षस्य । हविः । असि । स्वाहा । दिशः । प्र-दिशः । आ-दिशः । वि-दिशः । उत्-दिशः । दिग्भ्यः । स्वाहा
Word by Word
घृतम्ghee
घृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
घृतपावानःthe ghee-purifying one
घृतपावानः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootघृत-पावन (प्रातिपदिक; पावन < √पू ‘to purify’)
पिबतdrink
पिबत:
—
TypeVerb
Root√पा (पिबति)
वसाम्fat; marrow
वसाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवसा (प्रातिपदिक)
वसापावानःthe fat-purifying one
वसापावानः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवसा-पावन (प्रातिपदिक; पावन < √पू)
पिबतdrink
पिबत:
—
TypeVerb
Root√पा (पिबति)
अन्तरिक्षस्यof the mid-space (atmosphere)
अन्तरिक्षस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
दिशःthe directions
दिशः:
कर्तृ/उद्देश्य (समुच्चय)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
प्रदिशःthe intermediate directions
प्रदिशः:
कर्तृ/उद्देश्य (समुच्चय)
TypeNoun
Rootप्र-दिश् (प्रातिपदिक)
आदिशःthe fore-directions; assigned directions
आदिशः:
कर्तृ/उद्देश्य (समुच्चय)
TypeNoun
Rootआ-दिश् (प्रातिपदिक)
विदिशःthe various directions
विदिशः:
कर्तृ/उद्देश्य (समुच्चय)
TypeNoun
Rootवि-दिश् (प्रातिपदिक)
उद्दिशःthe upward/outward directions
उद्दिशः:
कर्तृ/उद्देश्य (समुच्चय)
TypeNoun
Rootउद्-दिश् (प्रातिपदिक)
दिग्भ्यःto/for the directions
दिग्भ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
D
Dik-devatāḥ (Directions)A
Antarikṣa (Mid-air)G
Ghṛtapāvana-śaktayaḥ (ghee-purifying powers)V
Vasāpāvana-śaktayaḥ (fat-purifying powers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes