Mantra 14
Rishi: Ṛṣi of the underlying Ṛgvedic verse (traditionally associated with Savitṛ hymns; VS borrows as yajus-use)
Devata: Savitṛ
Chandas: Triṣṭubh (ṛk-source), adapted with svāhā for yajus use
Samhita Patha (Devanagari)
यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चित॑: । वि होत्रा॑ दधे वयुना॒विद् एक॒ इन् म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुति॒: स्वाहा॑ ॥
Transliteration
yuñjáte mána utá yuñjáte dhíyo víprā víprasya bṛható vipaścítaḥ | ví hótrā dadhé vayunāvíd éka ín mahī́ devásya savitúḥ paríṣṭutiḥ svā́hā ||
Translation
വിപ്രന്മാരിൽ വിപ്രന്മാരായ, മഹത്തും വിപശ്ചിത്തുമായ ഋഷികൾ മനസ്സിനെ യോജിപ്പിക്കുന്നു; ധിയെയും യോജിപ്പിക്കുന്നു. വിധികളെ അറിയുന്ന ഏകൻ ഹോത്രകർമ്മങ്ങളെ യഥാവിധി സ്ഥാപിച്ചു; ദേവൻ സവിതൃയുടെ സർവ്വവ്യാപകമായ മഹിമാസ്തുതി മഹത്താണ്—സ്വാഹാ।
Padapatha (Word Analysis)
युञ्जते । मनः । उत । युञ्जते । धियः । विप्राः । विप्रस्य । बृहतः । विपश्चितः । वि । होत्राः । दधे । वयुनावित् । एकः । इत् । मही । देवस्य । सवितुः । परिष्टुतिः । स्वाहा ।
Word by Word
युञ्जतेthey yoke / they harness
युञ्जते:
Kartā
TypeVerb
Rootयुज् (युञ्ज्) धातु
मनःthe mind
मनः:
Karma
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
उतand / also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
युञ्जतेthey yoke
युञ्जते:
Kartā
TypeVerb
Rootयुज् (युञ्ज्) धातु
धियःthoughts / insights
धियः:
Karma
TypeNoun
Rootधि (धी) / धिय् (प्रातिपदिक ‘धी’)
विप्राःthe inspired sages
विप्राः:
Kartā
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
विप्रस्यof the sage
विप्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great
बृहतः:
Sambandha
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
विपश्चितःof the discerning / wise
विपश्चितः:
Sambandha
TypeAdjective
Rootविपश्चित् (प्रातिपदिक)
विapart / forth (intensifier)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
होत्राthe priestly function / hotṛ-office
होत्रा:
Karma
TypeNoun
Rootहोत्रा (प्रातिपदिक)
दधेhe has placed / established
दधे:
Kartā
TypeVerb
Rootधा धातु
वयुनावित्knower of (ritual) order/skill
वयुनावित्:
Kartā
TypeAdjective
Rootवयुन + विद् (√विद् ‘जानाति’) (बहुव्रीहि/तत्पुरुष समास-प्रातिपदिक)
एकःthe one
एकः:
Kartā
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
महीgreatness / the great (power)
मही:
Karma
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
परिष्टुतिःpraise / hymn of praise
परिष्टुतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपरि + स्तुति (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/यज्ञीय-उद्गार)
Entities Mentioned
S
SavitṛH
Hotṛ-functions (hotrāḥ) as a sacral principleRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes