Mantra 55
Rishi: RV-derived; seer attribution depends on RV source identification
Devata: Vāyu
Chandas: Triṣṭubh (RV-style); to be confirmed by RV parallel
Samhita Patha (Devanagari)
प्र वा॒युमच्छा॑ बृह॒ती म॑नी॒षा बृ॒हद्र॑यिं वि॒श्ववा॑रᳪ रथ॒प्राम् । द्यु॒तद्या॑मा नि॒युत॒: पत्य॑मानः क॒विः क॒विमि॑यक्षसि प्रयज्यो
Transliteration
prá vāyúm ácchā bṛhatī́ manīṣā́ bṛhád-rayíṃ viśvá-vāraṃ ratha-prā́m | dyutád-yāmā niyútaḥ pátyamānaḥ kavíḥ kavím iyákṣasi prayajyó
Translation
ഉന്നതമായ മനീഷ വായുവിലേക്കു മുന്നേറുന്നു—മഹാധനവാനായ, സർവകാമ്യനായ, രഥം നിറയ്ക്കുന്നവനിലേക്കു. അവന്റെ ദീപ്തമായ ഗതികൾ, അവന്റെ നിയുതുകളോടുകൂടെ (യുഗലരഥാശ്വങ്ങളോടുകൂടെ), വേഗത്തിൽ പായുന്നു; ഹേ പ്രയാജ്യാർഹനേ, നീ കവി ആയി കവിയെ യജ്ഞത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു.
Padapatha (Word Analysis)
प्र । वा॒युम् । अच्छ॑ । बृ॒ह॒ती । म॒नी॒षा । बृ॒हत्-र॒यिम् । वि॒श्व-वा॑रम् । र॒थ॒-प्राम् । द्यु॒तत्-या॑मा । नि॒युतः॑ । पत्य॑मानः । क॒विः । क॒विम् । इ॒य॒क्ष॒सि । प्र॒य॒ज्यः
Word by Word
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (upasarga)
वायुम्Vāyu (Wind-god)
वायुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
अच्छाtowards
अच्छा:
—
TypeIndeclinable
Rootअच्छा
बृहतीthe Bṛhatī (hymn/metrical utterance)
बृहती:
कर्ता
TypeNoun
Rootबृहती (प्रातिपदिक)
मनीषाthought, inspired intention
मनीषा:
कर्ता
TypeNoun
Rootमनीषा (प्रातिपदिक)
बृहद्रयिम्great wealth
बृहद्रयिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबृहद्-रयि (प्रातिपदिक; समास)
विश्ववारम्all-precious, of all boons
विश्ववारम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व-वार (प्रातिपदिक; समास)
रथप्राम्filling/abounding in chariots
रथप्राम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootरथ-प्रा (प्रातिपदिक; समास)
द्यूतद्यामाwhose courses (yāman) are shining
द्यूतद्यामा:
कर्ता
TypeAdjective
Rootद्यूतत्-यामन् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
नियुतः(his) yoked teams (niyuts)
नियुतः:
कर्ता
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
पत्यमानःruling, being lord
पत्यमानः:
कर्ता
TypeVerb
Rootपत् (धातु) + यमान (शानच्)
कविःthe seer, sage
कविः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
कविम्the seer (as object)
कविम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
इयक्षसिyou desire to worship/sacrifice to
इयक्षसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु; desiderative stem इयक्ष-)
प्रयज्यःto be worshipped first; worthy of foremost offering
प्रयज्यः:
विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्र-यज् (धातु) + यत्/य (कृत्; adjectival)
Entities Mentioned
V
VāyuRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes