Mantra 30
Rishi: Ritual formula tradition (ṛṣi not foregrounded in Śrauta deployment).
Devata: Devīr Dvāraḥ (Divine Doors).
Chandas: Triṣṭubh-like cadence; liturgical verse.
Samhita Patha (Devanagari)
व्यच॑स्वतीरुर्वि॒या वि श्र॑यन्तां॒ पति॑भ्यो॒ न जन॑य॒: शुम्भ॑मानाः । देवी॑र्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा दे॒वेभ्यो॑ भवत सुप्राय॒णाः
Transliteration
vyácasvatīr urviyā́ ví śrayantāṃ pátibhyo ná jánayaḥ śúmbhamānāḥ | devī́r dvā́ro bṛhatīr viśvám invā devébhyo bhavata suprāyaṇāḥ
Translation
വ്യാപകമായി പടരുന്നവയേ, വിശാലമായ ഇടത്തിൽ ക്രമമായി സ്ഥാപിതരാകുവിൻ; ഭർത്താക്കൾക്കായി ഭാര്യമാർ അലങ്കരിക്കുന്നതുപോലെ നിങ്ങളും ശോഭിക്കുവിൻ. ഹേ ദിവ്യദ്വാരങ്ങളേ, മഹത്തായവയേ, സർവ്വത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവയേ, ദേവന്മാർക്കു സുഖകരമായ പ്രവേശനം (സുപ്രായണ) ആയിരിപ്പിൻ.
Padapatha (Word Analysis)
व्यच॑स्वतीः । उ॒र्वि॒या । वि । श्र॒य॒न्ता॒म् । पति॑भ्यः । न । जन॑यः । शुम्भ॑मानाः । दे॒वीः । द्वारः । बृ॒ह॒तीः । वि॒श्वम् । इ॒न्वाः । दे॒वेभ्यः॑ । भ॒व॒त॒ । सु॒प्रा॒य॒णाः ।
Word by Word
व्यचस्वतीःall-pervading (fem. pl.)
व्यचस्वतीः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootव्यचस् (प्रातिपदिक) ← व्यच् (धातु, ‘व्याप्तौ/प्रकाशने’)
उर्वियाःbroad, wide (fem. pl.)
उर्वियाः:
कर्तृ (व्यचस्वतीः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun/Adjective
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
विapart, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
श्रयन्ताम्let them resort/lean/attach (themselves)
श्रयन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रि (धातु, ‘आश्रये/सेवने’)
पतिभ्यःto the lords/masters
पतिभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
जनयःpeople, folk
जनयः:
कर्तृ (उपमा-आधार)
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक; ‘जन’ से ‘जनय’ = जनसमूह/जनाः) अथवा ‘जन’ (प्रातिपदिक) का वैदिक रूप
शुम्भमानाःadorning themselves, shining
शुम्भमानाः:
कर्तृ (श्रयन्ताम् इत्यस्य कर्तृणां विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootशुभ् (धातु, ‘दीप्तौ/शोभने’)
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ (देवीः इत्यस्य समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक; नपुंसकलिङ्ग ‘द्वारम्’ का वैदिक बहुवचन-प्रयोग ‘द्वारः’)
बृहतीःgreat, lofty (fem. pl.)
बृहतीः:
कर्तृ (देवीः/द्वारः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहती (प्रातिपदिक) ← बृह् (धातु, ‘वृद्धौ’)
विश्वम्all, the whole (universe)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective/Noun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
इन्वाःimpelling, setting in motion; pervading/activating
इन्वाः:
कर्तृ (देवीः/द्वारः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootइन्/इन्व् (धातु, ‘गत्यर्थ/प्रेरणे’ वैदिक) → इन्व (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःfor/to the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
भवतbe (you all), become
भवत:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु, ‘सत्तायाम्’)
सुप्रायणाःof good approach/leading to good progress; auspiciously guiding
सुप्रायणाः:
कर्तृ-विशेषण (भवत इत्यस्य कर्तृणां विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-प्रायण (प्रातिपदिक; सु + प्रायण ‘good going/advance, good passage’)
Entities Mentioned
D
Devīr Dvāraḥ (Divine Doors)D
Devaḥ (the Gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes