Mantra 29
Rishi: Traditionally assigned within the Śukla-Yajurvedic liturgical corpus (often treated as ritual formulae rather than ṛṣi-attributed hymns).
Devata: Barhis / Aditi / Devas (collectively).
Chandas: Mixed/ritual prose-verse; metrically close to Triṣṭubh segments in diction.
Samhita Patha (Devanagari)
प्रा॒चीनं॑ ब॒र्हिः प्र॒दिशा॑ पृथि॒व्या वस्तो॑र॒स्या वृ॑ज्यते॒ अग्रे॒ अह्ना॑म् । व्यु॑ प्रथते वित॒रं वरी॑यो दे॒वेभ्यो॒ अदि॑तये स्यो॒नम्
Transliteration
prā́cīnaṃ bárhiḥ pradíśā pṛthivyā́ vastór asyā́ vṛjyate ágre áhnām | vy ù prathate vitaráṃ várīyo devébhyo áditaye syónam
Translation
പൂർവദിശയിൽ ബർഹിസ് പൃഥിവിയുടെ അഗ്ര-പ്രദേശത്ത് വിരിച്ചിരിക്കുന്നു; ദിവസങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ ഈ വാസസ്ഥലം ശുദ്ധമായി തൂത്തുവെടിപ്പാക്കപ്പെടുന്നു. അത് വ്യാപിച്ചു, കൂടുതൽ വിശാലവും വിപുലവുമാകുന്നു—ദേവന്മാർക്കും അദിതിക്കും സുഖകരമായ ആശ്രയസ്ഥാനം (സ്യോന) ആയി.
Padapatha (Word Analysis)
प्रा॒चीनम् । ब॒र्हिः । प्र॒दिशा॑ । पृथि॒व्याः । वस्तोः॑ । अ॒स्याः । वृ॒ज्य॒ते॒ । अग्रे॑ । अह्ना॑म् । वि । उ॒ । प्र॒थ॒ते॒ । वि॒त॒रम् । वरी॑यः । दे॒वेभ्यः॑ । अदि॑तये । स्यो॒नम् ।
Word by Word
प्राचीनम्eastward-facing / turned to the east
प्राचीनम्:
Karma (विशेषणरूपेण ‘बर्हिः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootप्राचीन (प्रातिपदिक) < प्राक् + चिन् (दिशा-अर्थे) / ‘पूर्वाभिमुख’
बर्हिःthe sacrificial grass (barhis)
बर्हिः:
Karma (वृज्यते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
प्रदिशाby/according to the (fore-)direction
प्रदिशा:
Karaṇa (दिशा-निर्देशेन)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (प्रदिशा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
वस्तोःof dawn / of the morning (time)
वस्तोः:
सम्बन्ध (अस्याः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक) / वस्तर् (वेद. ‘वस्तर्’ = वास-कालः)
अस्याःof this (dawn)
अस्याः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृज्यतेis strewn / is spread (is laid out)
वृज्यते:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृज् (धातु) ‘मार्जने/अपसारणे’
अग्रेin front; at the beginning
अग्रे:
Adhikaraṇa (काल/स्थान-निर्देशः)
TypeIndeclinable (adverbial use of subanta)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
अह्नाम्of the days
अह्नाम्:
सम्बन्ध (अग्रे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
विapart; widely
वि:
(क्रियाविशेषकः)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
उindeed; moreover
उ:
(क्रियाविशेषकः)
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
प्रथतेspreads out; expands
प्रथते:
Kriyā
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु) ‘विस्तारे/प्रसारे’
वितरम्more widely; more extensively
वितरम्:
Karma/क्रियाविशेषण (प्रथते इत्यस्य)
TypeAdjective (comparative sense)
Rootवितर (प्रातिपदिक) < वि + तॄ/तॄ (विस्तारे) (वेद. ‘वितर’ = विस्तीर्णतर)
वरीयःmore spacious; better/wider
वरीयः:
Karma/क्रियाविशेषण (प्रथते इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवरीयस् (प्रातिपदिक) < वृ (वरणे/विस्तारे) (तुलनात्मक)
देवेभ्यःfor the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अदितयेfor Aditi
अदितये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
स्योनम्pleasant; comfortable; auspicious (a restful place)
स्योनम्:
Karma (अध्याहृतं ‘स्थानम्/आसनम्/धाम’ इत्यादि)
TypeAdjective
Rootस्योन (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
B
BarhisA
AditiD
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes