Mantra 14
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda ritual corpus; specific ṛṣi attribution not explicit in the mantra itself)
Devata: Kāla as Seasons/Months/Year (ṛtavaḥ, māsaḥ, saṃvatsara)
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type (to be confirmed by source match)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒तव॑स्ते य॒ज्ञं वि त॑न्वन्तु॒ मासा॒ रक्ष॑न्तु ते॒ हवि॑: । सं॒व॒त्स॒रस्ते॑ य॒ज्ञं द॑धातु नः प्र॒जां च॒ परि॑ पातु नः
Transliteration
ṛtávaḥ te yajñáṃ ví tanvantu mā́sā rakṣantu te havíḥ | saṃvatsaráḥ te yajñáṃ dadhātu naḥ prajā́ṃ ca párī pātu naḥ
Translation
ഋതുക്കൾ നിന്റെ യജ്ഞം വ്യാപിപ്പിക്കട്ടെ; മാസങ്ങൾ നിന്റെ ഹവി (ആഹുതി)യെ കാക്കട്ടെ. സംവത്സരം നിന്റെ യജ്ഞം സ്ഥാപിക്കട്ടെ; നമ്മുടെ പ്രജയെ സമ്പൂർണ്ണമായി പരിപാലിക്കട്ടെ.
Padapatha (Word Analysis)
ऋतवः । ते । यज्ञम् । वि । तन्वन्तु । मासाः । रक्षन्तु । ते । हविः । संवत्सरः । ते । यज्ञम् । दधातु । नः । प्रजाम् । च । परि । पातु । नः ।
Word by Word
ऋतवःthe seasons
ऋतवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
विapart, forth (intensifier with verb)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
तन्वन्तुmay they spread/extend
तन्वन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√तन् (तनु)
मासाःthe months
मासाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
रक्षन्तुmay they protect
रक्षन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√रक्ष्
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
संवत्सरःthe year
संवत्सरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
दधातुmay he place/establish
दधातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (दधा)
नःfor us / to us
नः:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
परिaround, fully
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
पातुmay he protect
पातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पालने) / √पा (पिबति) — अत्र ‘पालने’
नःus
नः:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ṛ
Ṛtavaḥ (Seasons)M
Māsāḥ (Months)S
Saṃvatsara (Year)K
Kāla (Time)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes