Mantra 39
Rishi: Aśvamedha tradition (Yājñavalkya-lineage attribution in the school)
Devata: Aśva as Prajāpati; also implicit Devāḥ as recipients
Chandas: Yajus (rhythmic prose)
Samhita Patha (Devanagari)
यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्त्य॑धीवा॒सं या हिर॑ण्यान्यस्मै । स॒न्दान॒मर्व॑न्तं॒ पड्वी॑शं प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति
Transliteration
yád áśvāya vā́sa upastr̥ṇánty adhīvā̱sáṃ yā́ híraṇyāny asmai | sandā̱nám árvantaṃ paḍvī́śaṃ priyā́ devéṣv ā́ yāmayanti
Translation
അശ്വത്തിനായി അവർ താഴെ വിരിക്കുന്ന വസ്ത്രം ഏത്, അതിന്മേൽ ഇടുന്ന ആവരണം ഏത്, അതിനായി ഉള്ള സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ ഏത്—ധാവക അശ്വത്തിന്റെ ബന്ധനം, അതിന്റെ പാദചിഹ്ന-പാദന്യാസം, പാദസ്ഥാനം—ഇവയെല്ലാം പ്രിയവസ്തുക്കളായി അവർ ദേവന്മാരിലേക്കു കൊണ്ടുചേരട്ടെ.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अश्वाय । वासः । उप-स्तृणन्ति । अधि-वासम् । या । हिरण्यानि । अस्मै । सन्दानम् । अर्वन्तम् । पड्वीशम् । प्रियाः । देवेषु । आ । यामयन्ति
Word by Word
यत्that which / when
यत्:
— (सम्बन्ध/अन्वय-निर्देशक)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
अश्वायto/for the horse
अश्वाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
वासःa garment, cloth
वासः:
कर्म
TypeNoun
Rootवासस् (प्रातिपदिक)
उपस्तृणन्तिthey spread (down), lay out
उपस्तृणन्ति:
—
TypeVerb
Rootस्तृ (धातु) उप-उपसर्ग
अधीवासम्a covering, upper garment
अधीवासम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअधीवास (प्रातिपदिक) < अधि-√वस्/वास (आवरण/वस्त्र)
याwhich (female/that)
या:
कर्तृ (अन्तर्निहित-क्रियायाः) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिरण्यानिgolden (ornaments/things of gold)
हिरण्यानि:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सन्दानम्a fastening, harnessing, tying
सन्दानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसन्दान (प्रातिपदिक) < सम्-√धा/√दन् (बंधन/योजन)
अर्वन्तम्the steed, horse
अर्वन्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक)
पड्वीशम्the ‘padvīśa’ (a named/epithetic steed)
पड्वीशम्:
कर्म (अर्वन्तम् इति विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootपड्वीश (प्रातिपदिक; अश्वविशेष-विशेषण/नाम)
प्रियाःdear, beloved
प्रियाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
यामयन्तिthey cause to go/lead, they bring
यामयन्ति:
—
TypeVerb
Rootयम् (धातु) caus. (णिच्) = यामयति
Entities Mentioned
A
Aśva (as Prajāpati)D
Devāḥ (the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes