Mantra 31
Rishi: Not explicit in excerpt; Aśvamedha transmission
Devata: The gods collectively (devāḥ), as recipients of the victim’s totality
Chandas: Triṣṭubh-like (requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यद्वा॒जिनो॒ दाम॑ स॒न्दान॒मर्व॑तो॒ या शी॑र्ष॒ण्या॒ रश॒ना रज्जु॑रस्य । यद्वा॑ घास्य॒ प्रभृ॑तमा॒स्ये तृण॒ᳪ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु
Transliteration
yád vājíno dā́ma sandā́nam árvato yā́ śīrṣaṇyā́ raśánā rájjur asya | yád vā ghā́syá prábhṛtamā́ ’sye tṛ́ṇaṃ sárvā tā́ te ápi devéṣv astu ||
Translation
വാജിയുടെ (ഓടുന്നവന്റെ) ദാമവും സന്ദാനവും ഏതൊക്കെയോ, അർവതന്റെ (കുതിരയുടെ) ശീർഷണ്യാ രശനയും രജ്ജുവും ഏതൊക്കെയോ, അവന്റെ ആഹാരമായി വായിൽ ഇടപ്പെടുന്ന ശ്രേഷ്ഠ തൃണം (പുല്ല്) ഏതൊക്കെയോ—അത് എല്ലാം, അതേ എല്ലാം, ദേവന്മാരിൽ നിനക്കായും ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । वाजिनः । दाम । सन्दानम् । अर्वतः । या । शीर्षण्या । रशना । रज्जुः । अस्य । यत् । वा । घास्य । प्रभृतमा । अस्ये । तृणम् । सर्वाः । ताः । ते । अपि । देवेषु । अस्तु
Word by Word
यत्which/that (what)
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजिनःof the racer/steed
वाजिनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
दामhalter/rope
दाम:
कर्म (यद्…अस्तु इत्यर्थे)
TypeNoun
Rootदामन् (प्रातिपदिक)
सन्दानम्binding, fastening
सन्दानम्:
कर्म/विशेष्य (दाम का)
TypeNoun
Rootसन्दान (प्रातिपदिक; √धा/√दध् ‘to bind/put together’ से भाव)
अर्वतःof the horse
अर्वतः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
याwhich
या:
सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शीर्षण्या(placed) on the head; head-strap
शीर्षण्या:
विशेषण (रशना)
TypeAdjective
Rootशीर्षण्य (प्रातिपदिक)
रशनाrein, strap
रशना:
कर्म/विशेष्य (यत्…अस्तु)
TypeNoun
Rootरशना (प्रातिपदिक)
रज्जुःrope
रज्जुः:
कर्म/विशेष्य (यत्…अस्तु)
TypeNoun
Rootरज्जु (प्रातिपदिक)
अस्यof this (horse)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्and whatever
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (यद्-तद् सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
घास्यof fodder/grass
घास्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootघास (प्रातिपदिक)
प्रभृतमाthe best/most choice (brought)
प्रभृतमा:
विशेषण (तृणम्)
TypeAdjective
Rootप्र-भृतम (प्रातिपदिक; √भृ ‘to bring/carry’ से)
अस्यof this (horse)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतिthus
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति
तृणम्grass
तृणम्:
कर्म (यत्…अस्तु)
TypeNoun
Rootतृण (प्रातिपदिक)
सर्वाःall
सर्वाः:
कर्तृ (अस्तु के साथ; ‘ता:’ का विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
ताःthose (things)
ताः:
कर्तृ (अस्तु)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेfor you / your
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (ते = ‘for you/your’)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपिalso
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
Entities Mentioned
D
Devāḥ (the gods collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary