Mantra 20
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution)
Devata: Prajāpati / generative power (retas), with bull/strength imagery
Chandas: Mixed/prose-like yajus (not a strict ṛk-meter)
Samhita Patha (Devanagari)
ता उ॒भौ च॒तुर॑ः प॒दः सं॒प्रसा॑रयाव स्व॒र्गे लो॒के प्रोर्णु॑वाथां॒ वृषा॑ वा॒जी रे॑तो॒धा रेतो॑ दधातु
Transliteration
tā ubhāu cáturaḥ padáḥ saṃprasārayāva svárge lóke prórṇuvāthāṃ vṛ́ṣā vājī retó-dhā réto dadhātu
Translation
ഹേ ആ ഇരുവരും, നാലു പാദങ്ങൾ (നാലു ചുവടുകൾ) വ്യാപിപ്പിക്കുവിൻ; സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിങ്ങളെത്തന്നെ വിശാലമായി പരത്തുവിൻ. വൃഷഭൻ, വാജി, രേതോധാ (വീര്യധാരകൻ) ബീജം ദാനമാകട്ടെ; ബീജം സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Padapatha (Word Analysis)
ता । उभौ । चतुरः । पदः । सम्-प्रसारयाव । स्वर्गे । लोके । प्र-ऊर्णुवाथाम् । वृषा । वाजी । रेतः-धा । रेतः । दधातु
Word by Word
तौthose two (they two)
तौ:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तौ
उभौboth
उभौ:
कर्तृ
TypeAdjective (pronominal)
Rootउभ (प्रातिपदिक: उभ) → उभौ
चतुरःfour
चतुरः:
कर्म
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
पदान्steps/footprints; (here) the four steps
पदान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
सम्प्रसारयावyou two extend/spread forth
सम्प्रसारयाव:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + √सृ (सरणे) / caus. √सारय (प्रेरणे) → सम्प्रसारय
स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
प्रोर्णुवाथाम्you two cover/envelop
प्रोर्णुवाथाम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √उर्णु (आच्छादने/वरणे) → प्रोर्णु
वृषाthe bull; the virile one
वृषा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृषन्/वृष (प्रातिपदिक)
वाजीthe racer/steed; vigorous one
वाजी:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
रेतोधाःseed-bearing; semen-holder
रेतोधाः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootरेतस् + धा (धारयति) (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास-प्रातिपदिक: रेतोधा)
रेतःseed, semen
रेतः:
कर्म
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
दधातुlet him place/put
दधातु:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiR
Retas (generative potency)V
Vṛṣan / Vājī (Bull, vigorous one)S
Svarga-loka (Heavenly world)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes