Mantra 2
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage; individual ṛṣi not explicitly marked in the provided excerpt).
Devata: Aditi; Viṣṇu; Bhūpati/Bhuvanapati/Bhūtānāṃ Pati (lordship aspects).
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc-sense).
Samhita Patha (Devanagari)
अदि॑त्यै॒ व्युन्द॑नमसि॒ । विष्णो॑ स्तु॒पोऽस्यूर्ण॑म्म्रदसं त्वा स्तृणामि स्वास॒स्थां दे॒वेभ्यो॒ भुव॑पतये॒ स्वाहा॒ । भुव॑नपतये॒ स्वाहा॑ । भू॒तानां॒ पत॑ये॒ स्वाहा॑ ॥
Transliteration
ádit-yai vyúndanam asi | víṣṇo stupó ’sy ū́rṇam-mradasaṃ tvā str̥ṇāmi svāsásthāṃ devébhyo bhúva-pataye svā́hā | bhúvana-pataye svā́hā | bhūtánāṃ pátaye svā́hā ||
Translation
അദിതിക്കായി നീ വ്യുന്ദനം—വ്യാപിക്കുന്ന ആവരണം. നീ വിഷ്ണുവിന്റെ സ്തുപം (ശിഖ). ഊനാൽ മൃദുവായ നിന്നെ ഞാൻ വിരിക്കുന്നു—ദേവന്മാർക്ക് സുസ്ഥിരമായ ആസനം ആകേണ്ടതിന്. ഭൂപതയേ സ്വാഹാ! ഭുവനപതയേ സ്വാഹാ! ഭൂതാനാം പതയേ സ്വാഹാ!
Padapatha (Word Analysis)
अदि॑त्यै । व्युन्द॑नम् । असि । विष्णो॑ इति । स्तु॒पः । असि । ऊर्ण॑म्-म्रदसम् । त्वा । स्तृणामि । सु-अस॒स्थाम् । दे॒वेभ्यः॒ । भुव॑-पतये । स्वाहा॒ । भुव॑न- पतये । स्वाहा॑ । भू॒तानाम् । पतये । स्वाहा॑ ।
Word by Word
अदित्यैto Aditi
अदित्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun (Proper/Deity)
Rootअदिति
व्युन्दनम्(thou art) a spreading/covering (layer)
व्युन्दनम्:
कर्म (असि इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootव्युन्दन (प्रातिपदिक; व्युन्द्/व्युन्दन- ‘आच्छादन/विस्तरण’)
असिthou art / is
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
सम्बोधन
TypeNoun (Deity)
Rootविष्णु
स्तुपः(thou art) the stupa/altar-mound
स्तुपः:
कर्म (असि इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootस्तुप (प्रातिपदिक)
असिthou art / is
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
ऊर्णम्wool / woollen covering
ऊर्णम्:
कर्म (असि इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootऊर्ण (प्रातिपदिक)
म्रदसम्soft, tender
म्रदसम्:
कर्म (विधेय-विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootम्रदस (प्रातिपदिक; ‘मृदुता/कोमलता’)
त्वाthee
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
स्तृणामिI spread / strew
स्तृणामि:
—
TypeVerb
Rootस्तॄ
स्वासस्थाम्well-seated, firmly placed
स्वासस्थाम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वासस्थ (प्रातिपदिक; स्व-आस-स्थ ‘well-seated/firmly placed’)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव
भुवपतयेto the lord of beings/world
भुवपतये:
सम्प्रदान
TypeNoun (Title)
Rootभुवपति (भुवन् + पति)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
भुवनपतयेto the lord of the worlds
भुवनपतये:
सम्प्रदान
TypeNoun (Title)
Rootभुवनपति (भुवन + पति)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
पतयेto the lord
पतये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपति
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा
Entities Mentioned
A
AditiV
ViṣṇuB
BhūpatiB
BhuvanapatiB
Bhūtānāṃ PatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes