Mantra 3

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage attribution; not explicitly stated in the mantra).
Devata: Gandharva Viśvāvasu; Indra; Mitra-Varuṇa; with Agni as the liturgical ground (refrain).
Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed ṛk-meter).

ग॒न्ध॒र्वस्त्वा॑ वि॒श्वाव॑सुः॒ परि॑दधातु॒ विश्व॒स्यारि॑ष्टयै॒ यज॑मानस्य परि॒धिर॑स्य॒ग्निरि॒ड ई॑डि॒तः । इन्द्र॑स्य बा॒हुर॑सि॒ दक्षि॑णो॒ विश्व॒स्यारि॑ष्ट॒यै॒ यज॑मानस्य परि॒धिर॑स्य॒ग्निरि॒ड ई॑डि॒तः। मि॒त्रावरु॑णौ त्वोत्तर॒तः परि॑धत्तां ध्रु॒वेण॒ धर्म॑णा विश्व॒स्यारि॑ष्ट॒यै॒ यज॑मानस्य परि॒धिर॑स्य॒ग्निरि॒ड ई॑डि॒तः

gandharvás tvā̄ viśvā́vasuḥ pári dadhātu viśvásyā́riṣṭaye yájamānasya paridhír asy agnír iḍá ī́ḍitaḥ | índrasya bāhúr asi dákṣiṇo viśvásyā́riṣṭaye yájamānasya paridhír asy agnír iḍá ī́ḍitaḥ | mitrā́varuṇau tvóttarátaḥ pári dadhattāṃ dhruvéṇa dhármaṇā viśvásyā́riṣṭaye yájamānasya paridhír asy agnír iḍá ī́ḍitaḥ

ഗന്ധർവൻ വിശ്വാവസു നിന്നെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കട്ടെ—സകലത്തിന്റെയും അഖണ്ഡ സുരക്ഷയ്ക്കായി; നീ യജമാനന്റെ പരിധി (ആവരണ-വേലി) ആകുന്നു. അഗ്നി ‘ഇഡ്’—സ്തുത്യൻ, പ്രശംസനീയൻ. നീ ഇന്ദ്രന്റെ വലത് ഭുജം—സകലത്തിന്റെയും അഖണ്ഡ സുരക്ഷയ്ക്കായി; നീ യജമാനന്റെ പരിധി. അഗ്നി ‘ഇഡ്’—സ്തുത്യൻ. മിത്ര-വരുണന്മാർ നിന്നെ വടക്കുവശത്ത് നിന്ന് ചുറ്റിപ്പിടിക്കട്ടെ—ധ്രുവധർമ്മത്തോടെ—സകലത്തിന്റെയും അഖണ്ഡ സുരക്ഷയ്ക്കായി; നീ യജമാനന്റെ പരിധി. അഗ്നി ‘ഇഡ്’—സ്തുത്യൻ.

गन्धर्वः । त्वा । विश्वावसुः । परि-दधातु । विश्वस्य । अरिष्टयै । यजमानस्य । परिधिः । असि । अग्निः । इट् । ईडितः ।

इन्द्रस्य । बाहुः । असि । दक्षिणः । विश्वस्य । अरिष्टयै । यजमानस्य । परिधिः । असि । अग्निः । इट् । ईडितः ।

मित्रा-वरुणौ । त्वा । उत्तरतः । परि-दधत्ताम् । ध्रुवेण । धर्मणा । विश्वस्य । अरिष्टयै । यजमानस्य । परिधिः । असि । अग्निः । इट् । ईडितः ।

गन्धर्वःthe Gandharva
गन्धर्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
विश्वावसुःViśvāvasu (name of the Gandharva)
विश्वावसुः:
कर्तृ (गन्धर्वस्य विशेषणम्/समनाधिकरणम्)
TypeNoun (proper epithet)
Rootविश्वावसु (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि
दधातुmay (he) place/put
दधातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (दधाति)
विश्वस्यof all / of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अरिष्टयैfor protection / for unharmedness
अरिष्टयै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअरिष्टि (प्रातिपदिक)
यजमानस्यof the sacrificer
यजमानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
परिधिःthe enclosing stick / perimeter (paridhi)
परिधिः:
कर्तृ/विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootपरिधि (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (अस्ति)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ/विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
इळःIḷa (Idā), the invoked nourishment
इळः:
कर्तृ/विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootइळ (प्रातिपदिक)
ईडितःpraised / invoked
ईडितः:
विशेषण (इळः/अग्निः)
TypeParticiple
Rootईड् (स्तुतौ) → ईडित (कृदन्त)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
बाहुःarm
बाहुः:
विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
दक्षिणःright (southern)
दक्षिणः:
विशेषण (बाहुः)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootविश्व
अरिष्टयैfor protection
अरिष्टयै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअरिष्टि
यजमानस्यof the sacrificer
यजमानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयजमान
परिधिःenclosing stick (paridhi)
परिधिः:
विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootपरिधि
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
अग्निःAgni
अग्निः:
विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootअग्नि
इळःIḷa (Idā)
इळः:
विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootइळ
ईडितःpraised
ईडितः:
विशेषण
TypeParticiple
Rootईड् → ईडित
मित्रावरुणौMitra and Varuṇa
मित्रावरुणौ:
कर्तृ
TypeNoun (dual deity)
Rootमित्रावरुण (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
उत्तरतःfrom the north / on the northern side
उत्तरतः:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootउत्तरतः
परिaround
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि
धत्ताम्may the two place
धत्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धत्ते/दधाति)
ध्रुवेणwith firm/steady
ध्रुवेण:
करण
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
धर्मणाby law/order; by established rite
धर्मणा:
करण
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all
विश्वस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootविश्व
अरिष्टयैfor protection
अरिष्टयै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअरिष्टि
यजमानस्यof the sacrificer
यजमानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयजमान
परिधिःenclosing stick (paridhi)
परिधिः:
विधेय (असि-सम्बन्धे)
TypeNoun
Rootपरिधि
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
अग्निःAgni
अग्निः:
विधेय
TypeNoun
Rootअग्नि
इळःIḷa (Idā)
इळः:
विधेय
TypeNoun
Rootइळ
ईडितःpraised
ईडितः:
विशेषण
TypeParticiple
Rootईड् → ईडित
G
Gandharva Viśvāvasu
I
Indra
M
Mitra–Varuṇa
A
Agni