Mantra 110
Rishi: To be confirmed via anukramaṇī.
Devata: Agni.
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm).
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒ष्क॒र्तार॑मध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तसं॒ क्षय॑न्त॒ᳪ राध॑सो म॒हः । रा॒तिं वा॒मस्य॑ सु॒भगां॑ म॒हीमिषं॒ दधा॑सि सान॒सिᳪ र॒यिम्
Transliteration
iṣkartā́ram adhvarásya prácetasaṃ kṣáyantaṃ rā́dhaso maháḥ | rātíṃ vā́masya subhágāṃ mahī́m iṣáṃ dadhāsi sānásīṃ rayím ||
Translation
അധ്വര (യാഗ)ത്തിനുള്ള പോഷണത്തിന്റെ കർത്താവ്, പ്രചേതസ് (ജ്ഞാനി), മഹത്തായ ഐശ്വര്യത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ—നീ ആനന്ദത്തിന്റെ ശുഭവും വിശാലവുമായ ദാനം (രാതി) നൽകുന്നു; ഇഷ് (പോഷണം)യും ലാഭകരമായ റയി (ധനം)യും വിജയമായി നീ ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Padapatha (Word Analysis)
इष्कर्तारम् । अध्वरस्य । प्र-चेतसम् । क्षयन्तम् । राधसः । महः । रातिम् । वामस्य । सु-भगाम् । महीम् । इषम् । दधासि । सानसिम् । रयिम् ।
Word by Word
इष्कर्तारम्the accomplisher/performer (of the sacrifice)
इष्कर्तारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्कर्तृ (प्रातिपदिक; ‘इष्’/‘इष्टि’ + कर्तृ- ‘कर्ता’)
अध्वरस्यof the sacrifice/rite
अध्वरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
प्रचेतसम्the wise, the discerning
प्रचेतसम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootप्रचेतस् (प्रातिपदिक)
क्षयन्तम्dwelling/abiding; possessing a settled abode
क्षयन्तम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootक्षि (धातु) → क्षयन्त् (वर्तमाने कृदन्त-शतृ)
राधसःof bounty/wealth
राधसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootराधस् (प्रातिपदिक)
महःgreat
महः:
विशेषण (षष्ठी-सम्बन्धे)
TypeAdjective
Rootमहत्/महस् (प्रातिपदिक; here ‘महस्’)
रातिम्gift, granting
रातिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराति (प्रातिपदिक)
वामस्यof the gracious/beneficent (one)
वामस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
सुभगाम्fortunate, auspicious
सुभगाम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootसुभगा (प्रातिपदिक)
महीम्great
महीम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक)
इषम्refreshment, nourishment; vital food
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)
दधासिyou place/bestow
दधासि:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
सानसिम्gain, winning, acquisition
सानसिम्:
कर्म (द्वितीयाकर्म)
TypeNoun
Rootसानसि (प्रातिपदिक; ‘प्राप्ति/लाभ’)
रयिम्wealth, riches
रयिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes