Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 39

Rishi: Yajurvedic ritual lineage attribution (Śukla tradition).
Devata: Vāyu/Mātariśvan (and the addressed ‘deva’ as recipient of vaṣaṭ).
Chandas: Triṣṭubh.

सं ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नाया॒ हृद॑यं॒ यद्विक॑स्तम् । यो दे॒वानां॒ चर॑सि प्रा॒णथे॑न॒ कस्मै॑ देव॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य॑म्

saṁ te vāyúr mātáriśvā dadhātūttānā́yā hṛ́dayaṁ yád víkastam | yó devā́nāṁ cárasi prāṇáthena kásmai deva váṣaḍ astu túbhyam

മാതരിശ്വൻ ആയ വायु, നിനക്കായി നീട്ടിവെച്ച (ഉത്താന) വേദിയുടെ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഹൃദയം ക്രമപ്പെടുത്തട്ടെ. നീ പ്രാണശ്വാസത്താൽ ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ—ഹേ ദേവ, വഷട് ആര്ക്ക്? നിനക്കുതന്നെ.

सम् । ते॑ । वा॒युः । मा॒त॒रिश्वा॑ । दधातु । उत्ता॒नायाः॑ । हृद॑यम् । यत् । विक॑स्तम् । यः । दे॒वानाम् । चर॑सि । प्रा॒णथा॑-इति । एन॑ । कस्मै॑ । देव । वष॑ट् । अ॒स्तु । तुभ्य॑म् ।

सम्together; completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद्
वायुःVāyu (Wind-god)
वायुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवायु
मातरिश्वाMātariśvan (epithet of Vāyu/Agni; the one moving in the mother/atmosphere)
मातरिश्वा:
कर्तृ (apposition to वायुः)
TypeNoun (proper/epithet)
Rootमातरिश्वन्
दधातुmay (he) place; may (he) set
दधातु:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा
उत्तानायाःof the outstretched (one)
उत्तानायाः:
सम्बन्ध
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तान
हृदयम्heart
हृदयम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहृदय
यत्which
यत्:
कर्म (correlative to हृदयम्)
TypePronoun (relative)
Rootयद्
विकस्तम्opened; expanded; unfolded
विकस्तम्:
विशेषण (of यत्/हृदयम्)
TypeParticiple/Adjective
Rootवि + कस्
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद्
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव
चरसिyou move; you roam
चरसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootचर्
प्राणथेनwith (your) breathing; with vital breath
प्राणथेन:
करण
TypeNoun
Rootप्राणथ
कस्मैto whom?
कस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun (interrogative)
Rootकिम्
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootदेव
वषट्vaṣaṭ (ritual call)
वषट्:
TypeIndeclinable (ritual exclamation)
Rootवषट्
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस्
तुभ्यम्for you; to you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootत्वद्
V
Vāyu
M
Mātariśvan
D
Deva (recipient of vaṣaṭ)