Mantra 11
Rishi: Traditionally connected with the Adhvaryu lineage; often treated as Yājñavalkya’s transmitted mantra-stock in the Vājasaneyin tradition.
Devata: Savitar; with Agni as the embedded referent (agnér jyótiḥ).
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
हस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रि॑ᳪ हिर॒ण्ययी॑म् । अ॒ग्नेर्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अध्याऽभ॑र॒दानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्
Transliteration
hásta ādhā́ya savitā́ bíbhrad ábhrim̐ hiraṇyáyīm | agnér jyótiḥ nicā́yya pṛthivyā́ ádhy ā́bharad ánuṣṭubhena chándasā’ṅgirasvát
Translation
കൈ വെച്ച്, സവിതാ സ്വർണ്ണ അബ്രി (കൊടാലി) ധരിച്ചു, അഗ്നിയുടെ ജ്യോതി നിരീക്ഷിച്ച്, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് അതിനെ പുറത്തെടുത്തു—അനുഷ്ടുഭ ഛന്ദസ്സാൽ, അങ്ഗിരസന്മാരെപ്പോലെ.
Padapatha (Word Analysis)
हस्त॑ः । आ॒धाय॑ । स॒वि॒ता । बि॒भ्र॒त् । अभ्रि॑म् । हि॒र॒ण्ययी॑म् । अ॒ग्नेः । ज्योति॑ः । नि॒चाय्य॑ । पृ॒थि॒व्याः । अधि॑ । आऽभ॑रत् । अनु॑ष्टुभेन । छन्द॑सा । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् ।
Word by Word
हस्तौ(his) two hands
हस्तौ:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
आधायhaving placed/put (on)
आधाय:
(क्रियाविशेषण) पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootआ-धा (धा॒ धारणे) धातु
सविताSavitar (the impeller, Sun)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeVerb
Rootभृ (भृ॒ धारणे) धातु
अभ्रिम्the shovel/spade (abhri)
अभ्रिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभ्रि (प्रातिपदिक)
हिरण्ययीम्golden
हिरण्ययीम्:
Karma (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्ययी (हिरण्य + यत्/यी; प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
Karma
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
निचाय्यhaving observed/marked, having noticed
निचाय्य:
(क्रियाविशेषण) पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootनि-चि (चि॒ चयने) धातु
पृथिव्याःfrom the earth
पृथिव्याः:
Apādāna (निर्गमन-स्थान; ‘from the earth’)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa (स्थान/उपरि-भाव)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
आऽभरत्he brought, he carried
आऽभरत्:
Kartā
TypeVerb
Rootआ-भृ (भृ॒ धारणे) धातु
अनुष्टुभेनby/with the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ् (प्रातिपदिक; छन्दोनाम)
छन्दसाby/with (a) metre
छन्दसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्like an Aṅgiras; Aṅgiras-like
अङ्गिरस्वत्:
Kartā (विशेषण/उपमान)
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (प्रातिपदिक; वत्-प्रत्यय)
Entities Mentioned
S
SavitarA
AgniA
AṅgirasesRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes