Mantra 1
Rishi: White Yajus royal rite tradition
Devata: Āpaḥ (Waters); Mitra-Varuṇa; Indra
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (but transmitted as yajus with accent; metrical classification is secondary)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒पो दे॒वा मधु॑मतीरगृभ्ण॒न्नूर्ज॑स्वती राज॒स्वश्चिता॑नाः । याभि॑र्मि॒त्रावरु॑णाव॒भ्यषि॑ञ्च॒न्याभि॒रिन्द्र॒मन॑य॒न्नत्यरा॑तीः
Transliteration
ápo devā mádhumatīr agṛbhṇann ūrjásvatī rājasváś citā́nāḥ | yā́bhir mitrā́varuṇāv abhý aṣiñcann yā́bhir índram anayan átyarātīḥ
Translation
ദേവന്മാർ മധുമതിയായ അപഃ (ജലങ്ങൾ) ഗ്രഹിച്ചു—ഊർജസ്വതിയായ, രാജശ്രീകൊണ്ട് നിറഞ്ഞവ. അവയാൽ അവർ മിത്ര-വരുണന്മാരെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവയാൽ തന്നേ ഇന്ദ്രനെ എല്ലാ വൈരങ്ങളെയും അതിക്രമിപ്പിച്ചു നയിച്ചു.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒पः । दे॒वाः । मधु॑मतीः । अ॒गृ॒भ्ण॒न् । ऊर्ज॑स्वतीः । रा॒ज॒स्वः । चि॒ता॒नाः । याभिः॑ । मि॒त्रा-वरु॑णौ । अ॒भि-अषि॑ञ्चन् । याभिः॑ । इन्द्र॑म् । अ॒न॒य॒न् । अति॑-रा॒तीः
Word by Word
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मधुमतीःhoney-sweet, full of sweetness
मधुमतीः:
कर्म (अपः-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधुमत् (प्रातिपदिक)
अगृभ्णन्took, seized
अगृभ्णन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
ऊर्जस्वतीःpossessing nourishment/strength
ऊर्जस्वतीः:
कर्म (अपः-विशेषण)
TypeAdjective
Rootऊर्जस्वत् (प्रातिपदिक)
राजस्वःof royal power, of sovereignty
राजस्वः:
सम्बन्ध (चिता-नाः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootराजस्व (प्रातिपदिक)
चितानाःwell-arranged / well-ordered (as waters)
चितानाः:
कर्म (अपः-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचितान (प्रातिपदिक; चित्/चि-सम्बद्धः, ‘चित/चेतन/चयन’ अर्थे विशेषण-प्रातिपदिक)
याभिःwith which
याभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मित्रावरुणौMitra and Varuṇa
मित्रावरुणौ:
कर्म
TypeNoun
Rootमित्र + वरुण (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
अभ्यषिञ्चन्sprinkled/anointed
अभ्यषिञ्चन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसिच् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
याभिःwith which
याभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अनयन्led, brought along
अनयन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु) + अनु (उपसर्ग)
अत्यरातीःovercoming hostilities / surpassing foes
अत्यरातीः:
कर्म (अनयन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअत्यराति (प्रातिपदिक; ‘अति’ + ‘अराति’)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)M
Mitra–VaruṇaI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes