Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 23
शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms
स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम् । औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः । सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका । मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका
spaṃdayatyanilātmadaṃ bibharti spaṃdate svayam | augrīti kathyate sadbhirmūrtirugrasya vedhasaḥ | sarvāvakāśadā sarvavyāpikā gaganātmikā | mūrtirbhīmasya bhīmākhyā bhūtavṛṃdasya bhedikā
അവൾ പ്രാണവായുവിനെ സ്പന്ദിപ്പിക്കുന്നു, അതിനെ ധരിക്കുന്നു, താനേ ആ സ്പന്ദനമായി താളംകൊള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ട് സജ്ജനർ അവളെ ഉഗ്ര വേധസിന്റെ (സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ) ‘ഔഗ്രീ’ മൂർത്തി എന്നു വിളിക്കുന്നു. അവൾ സർവ്വാവകാശദാത്രി, സർവ്വവ്യാപിനി, ഗഗനസ്വഭാവിണി; ഇതേ ഭീമന്റെ ‘ഭീമാ’ എന്ന പ്രസിദ്ധ മൂർത്തി, ഭൂതവൃന്ദത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങൾ ഭേദിക്കുന്നവൾ.
Suta Goswami
Tattva Level: pati
Shiva Form: Bhairava
Type: stotra
Shakti Form: Kālī
Role: destructive
Offering: dhupa
FAQs
It presents Shiva’s śakti as the inner “pulsation” (spanda) that moves and sustains prāṇa and also as vast, sky-like all-pervasion—showing Pati as both immanent in life-breath and transcendent as boundless space, with the power to break bondage.
By naming Aūgrī and Bhīmā as forms of Ugra (Shiva), it supports Saguna worship: devotees contemplate specific divine aspects—fierce, protective, and liberating—while understanding that the same Shiva pervades all as prāṇa and ākāśa.
A practical takeaway is prāṇa-dhyāna: meditate on the breath’s subtle movement as Shiva’s spanda, then expand awareness into all-pervading space (ākāśa-bhāvanā), mentally repeating a Shiva mantra such as the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”).