Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 17

पूजाविधान-व्याख्या (Pūjāvidhāna-vyākhyā) — Exposition of the Procedure of Worship

सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत् । अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः

sarvopacāravadbhaktyā bhāvapuṣpaissamarcayet | athavā parikalpyaivaṃ mūrtimanyatamāṃ vibhoḥ

സകല ഉപചാരങ്ങളും അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ ഭക്തിയോടെ, ഭാവപുഷ്പങ്ങളാൽ അവനെ സമർച്ചിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ പരികൽപ്പിച്ച്, സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവിനെ ഇഷ്ടമായ ഏതൊരു രൂപത്തിലും പൂജിക്കാം.

sarva-upacāra-vatwith all (proper) offerings/attendances
sarva-upacāra-vat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + upacāra (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
Formसमासः तत्पुरुष (sarvaiḥ upacāraiḥ yuktam); अव्ययवत्-प्रयोगः (adverbial sense)
bhaktyāwith devotion
bhaktyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (instrumental)
bhāva-puṣpaiḥwith flowers of feeling (mental offerings)
bhāva-puṣpaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbhāva (प्रातिपदिक) + puṣpa (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुष (bhāvasya puṣpāṇi); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
samarcayetshould worship
samarcayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+√arc (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
athavāor else
athavā:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootathavā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (conjunction: 'or else')
parikalpyahaving conceived/arranged
parikalpya:
Kriyā (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootpari+√kḷp (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having imagined/arranged'
evamthus
evam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'thus')
mūrtima form/image
mūrtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
anyatamāmany one (whichever)
anyatamām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanyatama (प्रातिपदिक; superlative/indefinite 'one of many')
Formविशेषण; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (mūrtim इति विशेष्ये)
vibhoḥof the Lord
vibhoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (genitive)

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Type: stotra

Offering: pushpa

S
Shiva

FAQs

It teaches that the essence of Śiva-worship is bhakti: even without external materials, the devotee can offer ‘flowers’ of pure inner feeling and thereby perform complete worship, turning the mind into a sanctified shrine of Pati (Śiva).

The verse supports saguna-upāsanā: Śiva may be approached through any chosen mūrti, including the Śiva-liṅga, because the all-pervading Lord accepts worship offered with sincere devotion, whether through form (liṅga/mūrti) or through inward visualization.

It points to mānasa-pūjā and dhyāna—mentally offering all upacāras (services) and worshipping Śiva through visualization; the practical takeaway is to perform heartfelt inner worship alongside (or in place of) external ritual.