Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 52
न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया
Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification
ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । हिंसादिदोषनिर्मुक्तो विशुद्धश्चित्तसाधनः । ध्यानयज्ञः परस्तस्मादपवर्गफलप्रदः । बहिः कर्मकरा यद्वन्नातीव फलभागिनः
dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ | hiṃsādidoṣanirmukto viśuddhaścittasādhanaḥ | dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ | bahiḥ karmakarā yadvannātīva phalabhāginaḥ
ധ്യാനവും യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനവും ഉള്ളവൻ ഭവസമുദ്രം കടക്കുന്നു. ഹിംസാദി ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, ചിത്തശുദ്ധിക്കുള്ള വിശുദ്ധ ഉപാധിയാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ധ്യാനയജ്ഞം ശ്രേഷ്ഠം; അത് അപവർഗം അഥവാ മോക്ഷഫലം നൽകുന്നു. ബാഹ്യകർമ്മങ്ങൾ സേവകരെപ്പോലെ മാത്രം; പരമഫലത്തിൽ അവർക്ക് വലിയ പങ്കില്ല.
Suta Goswami (narrating Shiva’s yogic teaching to the sages of Naimisharanya)
Tattva Level: pashu
Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti
Role: liberating
FAQs
It teaches that liberation (apavarga) is attained primarily through inner discipline—meditation united with right knowledge—by which one crosses saṃsāra and becomes purified of defects like violence.
It prioritizes inner worship: while external rites to Shiva and the Linga are supportive, the highest offering is the inward ‘dhyāna-yajña’ where the mind is purified and fixed on Shiva as the liberating Lord (Pati).
Practice sustained dhyāna with jñāna—ethical purification (non-violence and freedom from दोषs), mental refinement, and inward worship of Shiva; external ritual is secondary and should serve meditation.