Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 17

न्यासत्रैविध्य-भूतशुद्धि-प्रक्रिया

Threefold Nyāsa and the Procedure of Elemental Purification

अंगन्यासं ततः कृत्वा शिवोक्तेन तु वर्त्मना । वर्णन्यासं ततः कुर्याद्धस्तपादादिसंधिषु । षडंगानि ततो न्यस्य जातिषट्कयुतानि च । दिग्बंधमाचरेत्पश्चादाग्नेयादि यथाक्रमम्

aṃganyāsaṃ tataḥ kṛtvā śivoktena tu vartmanā | varṇanyāsaṃ tataḥ kuryāddhastapādādisaṃdhiṣu | ṣaḍaṃgāni tato nyasya jātiṣaṭkayutāni ca | digbaṃdhamācaretpaścādāgneyādi yathākramam

അതിനുശേഷം ശിവൻ ഉപദേശിച്ച മാർഗ്ഗപ്രകാരം അങ്ഗന്യാസം ചെയ്യണം. പിന്നെ കൈ, കാൽ മുതലായവയുടെ സന്ധിസ്ഥലങ്ങളിൽ വർണന്യാസം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഷഡംഗങ്ങളും ശബ്ദങ്ങളുടെ ഷട് ജാതികളോടുകൂടി ന്യസിച്ച്, ആഗ്നേയ ദിശയിൽ നിന്ന് ക്രമമായി ദിഗ്ബന്ധം ആചരിക്കണം.

अङ्गन्यासम्limb-nyāsa
अङ्गन्यासम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्ग + न्यास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (अङ्गे न्यासः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ततःthen
ततः:
काल/क्रम
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
पूर्वकाल
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
शिवोक्तेनas spoken by Śiva
शिवोक्तेन:
करण (Instrument-qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव + उक्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (शिवेन उक्तः); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (वर्त्मन्-शब्दस्य लिङ्गानुसार), तृतीया, एकवचन; ‘वर्त्मना’ इति विशेषण
तुindeed/but
तु:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (but/indeed)
वर्त्मनाby the path/method
वर्त्मना:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवर्त्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वर्णन्यासम्letter-nyāsa
वर्णन्यासम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्ण + न्यास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (वर्णेषु न्यासः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ततःthen
ततः:
काल/क्रम
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हस्तपादादिसन्धिषुin the joints such as hands and feet
हस्तपादादिसन्धिषु:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootहस्त + पाद + आदि + सन्धि (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्व (हस्तपादौ) + आदि (अव्यय-पूर्वपद) + तत्पुरुष (…सन्धयः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
षडङ्गानिthe six limbs (sixfold parts)
षडङ्गानि:
कर्म
TypeNoun
Rootषट् + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (षट् अङ्गानि); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
ततःthen
ततः:
काल/क्रम
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक
न्यस्यhaving placed (assigned)
न्यस्य:
पूर्वकाल
TypeIndeclinable
Rootनि- अस्/न्यस् (धातु; √अस् ‘to place’ with नि)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
जातिषट्कयुतानिjoined with the six jātis
जातिषट्कयुतानि:
कर्म (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootजाति + षट्क + युत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (जातिषट्केन युतानि = joined with the set of six ‘jātis’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘षडङ्गानि’ इति विशेषण
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
दिग्बन्धम्directional binding (sealing the quarters)
दिग्बन्धम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिक् + बन्ध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (दिशां बन्धः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आचरेत्should perform
आचरेत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-चर् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
काल
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक
आग्नेयादिstarting with the southeast (Agneya) etc.
आग्नेयादि:
कर्म/क्रमनिर्देश (object/sequence specification)
TypeNoun
Rootआग्नेय + आदि (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formतत्पुरुष (आग्नेयः आदिः यस्य/आग्नेयादयः); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समूहवाचक)
यथाक्रमम्in proper sequence
यथाक्रमम्:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा + क्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (यथाक्रमम् = in due order); अव्यय

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Īśāna

Type: kavaca

S
Shiva

FAQs

It teaches that Śiva-mantra worship is not merely external: by nyāsa, the sādhaka consecrates the body as a temple of Pati (Śiva), purifying the pashu (individual soul) and preparing the mind for steadiness and grace (anugraha).

Nyāsa and dig-bandha are preparatory acts before saguna upāsanā such as Liṅga-pūjā: they sanctify the limbs, invoke mantra-śakti into the practitioner, and establish a protected sacred space for Śiva’s embodied worship.

It prescribes aṅga-nyāsa and varṇa-nyāsa (placing mantra/syllables on limbs and joints), followed by ṣaḍaṅga-nyāsa and dig-bandha (directional sealing), typically done before japa of the Pañcākṣarī or related Śaiva mantras.